قاۋىپسىز الەم قۇرۋعا اتسالىسايىق

1628
0
بولىسۋ:

استاناداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىعىمەن الەمدىك جانە داستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزى حاتشىلىعىنىڭ XVI وتىرىسى وتتى. تورتكۇل دۇنيەنىڭ ار اتىرابىنان ەلورداعا جيىلعان سان الۋان كونفەسسييالاردىڭ بەدەلدى وكىلدەرى وزارا كەلىسىمگە كەلىپ, جاھاندىق دىني كوشباسشىلاردىڭ كەلەسى Vى سەزى وتەتىن كۇندى 2018 جىلدىڭ 10-11 قازانىنا بەلگىلەدى. 

سەزد حاتشىلىعىنىڭ 16-جيىنىنا يسلام, حريستيان, يۋدايزم, بۋدديزم, داوسيزم, سينتويزم, يندۋيزم وكىلدەرى, سونداي-اق بىرقاتار حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باسشى­لارى, ونىڭ ىشىندە بۇۇ وركەنيەتتەر اليانسىنىڭ ديرەكتورى مەتيۋ حودس, دۇنيەجۇزىلىك بەيبىتشىلىك حابارشىسى كەڭەسىنىڭ باس حاتشىسى پيچاي توۆيۆيچ, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى تولەرانتتىلىق ماسەلەلەرى جونىندەگى مينيسترىنىڭ كەڭەسشىسى راشيد ال-تۋنايدجي جانە باسقالار قاتىستى.
جيىندى اشقان قاسىم-جومارت كە­مەلۇلى قاتىسۋشىلارعا دىنارالىق وزارا تۇسىنىستىكتى نىعايتۋ جولىنداعى قازاقستان­نىڭ يگى باستامالارىنا بەلسەندى تۇردە قولداۋ كورسەتىپ كەلە جاتقاندارى ۇشىن العىسىن بىلدىردى.
– بارلىق قاتىسۋشىلار اتىنان بارشا مۇسىلمان قاۋىمىن كەلە جاتقان قاسيەتتى رامازان ايىمەن شىن جۇرەكتەن قۇت­تىقتاۋعا رۇقسات ەتىڭىزدەر. الەمدىك جانە داس­تۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى دىني لي­دەرلەر مەن مەملەكەت باسشىلارى, حا­لىقارالىق ۇيىمدار, كورنەكتى ساياسات­كەرلەر, عالىمدار, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار سەكىلدى مۇددەلى تاراپتاردىڭ ديالوگى ۇشىن بىرەگەي تۇعىرناما ۇسىنادى. بۇل فورمات الەمدە تاتۋلىق پەن كەلىسىم ورناتۋ ماق­ساتىندا مەملەكەتتەر, حالىقتار جانە دىندەر اراسىنداعى كونسترۋكتيۆتى ىن­تى­ماقتاستىقتى قامتاماسىز ەتەدى جانە سو­نىڭ تيىمدى تاسىلدەرىن ايقىندايدى, – دەدى سەنات باسشىسى.
ق.توقاەۆ ۋكراينا مەن سيريياداعى جاعداي الىپ دەرجاۆالار اراسىنداعى گەوساياسي تاي­تا­لاس ساقتالىپ وتىرعانىن اڭعارتقانىن ايتتى.
– ولاردىڭ اراسىنداعى بىراۋىزدى­لىقتىڭ جوقتىعى عالامشاردىڭ ار بولىگىندە لاڭ سال­عان تەرروريزمگە قارسى كۇرەسكە ەش كومەكتەس­پەيدى. سونداي-اق سولتۇستىك كورەيانىڭ يادرولىق سىناقتارعا تولىق تىيىم سالۋ تۋرالى كەلىسىمدى بۇزاتىن ارەكەتتەرى ادام­زاتتى يادرولىق اپاتقا سوقتىرۋ قاتەرىن تۋىنداتادى. بىز كسەنوفوبيياعا, دىن جانە ۇلتىنا قاراي كەمسىتۋشىلىككە سەپتەسەتىن, ارى الەمدىك تارتىپتى شايىپ كەتۋى مۇمكىن پو­پۋليستىك تولقىنداردىڭ ارتىپ بارا جات­قانىنا كۋا بولۋدامىز. ادامزات وركەنيەتىنىڭ جەتىستىكتەرىن كۇيرەتۋى ىقتيمال جاھاندىق ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە ەكو­لوگييالىق سىن-قاتەرلەر دە بىزدىڭ بولاشاعىمىزعا قاۋىپ توندىرەدى. ادام­گەرشىلىك قۇندىلىقتاردىڭ قۇلدىراۋى دا توتەنشە قاۋىپتى بولىپ تابى­لادى, سەبەبى ول حالىقتاردىڭ رۋحاني ۇستىن­دارىنا نۇقسان كەلتىرەدى, – دەدى سپيكەر.
ونىڭ بايلامىنشا, حالىقارالىق قوعامداستىق باس بىرىكتىرسە عانا سىن-قاتەر­لەردىڭ بارىمەن پارمەندى كۇرەسە الادى: «وسى ۇشىن بىز سىندارلى ديا­لو­گىمىزدى جالعاس­تى­رۋعا, وزارا ىمىراعا كەلۋگە ۇمتىلۋعا تيىسپىز».
وز سوزىندە قاسىم-جومارت كەمەلۇلى شەتەلدەن كەلگەن سان الۋان دىني كونفەس­سييالار وكىلدەرىن بيىل ەلباسىنىڭ باس­تاماسىمەن ەلىمىزدە وتكىزىلگەن, ساياسي جۇيەنى ارى قاراي دەموكراتييالاندىرۋعا باعىتتالعان كونس­تيتۋتسييالىق رەفورمانىڭ مان-جايىمەن تانىستىردى.
– بۇل رەتتە ىشكى تۇراقتىلىق فاكتورى رەتىندە ۇلتارالىق جانە دىنارالىق كەلىسىم ماسەلەلەرىنە باسا مان بەرىلۋدە. كونس­تيتۋتسييالىق رەفورما ناتيجەسىندە اتالعان نورما اتا زاڭدا بەكىتىلدى. زاماننىڭ وزى الدان تارتىپ وتىرعان كوپتەگەن سىن-قا­تەرلەرگە جاۋاپتى وتكەن جىلى دۇنيەجۇزىلىك انتييادرولىق سامميتتە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ جارييا ەتكەن «الەم. ححى عاسىر» مانيفەستىنەن تابۋعا بولادى. قۇجاتتا بەيبىت تەتىكتەر نەگىزىندە داع­دارىستى جانە قاقتى­عىستى جاعدايلاردى جويۋدىڭ سارابدال ال­گوريتمى ۇسىنىلعان. ول سونداي-اق سوعىستاردى تۇتاندىراتىن سەبەپتەردى جويۋعا, قاۋىپسىز­دىكتىڭ جاپپاي قامتيتىن ارى شىنايى تۇردە ارەكەت ەتەتىن ەرەجەلەرىن تۇزۋگە شاقىرادى. مانيفەست بۇۇ-نىڭ رەسمي قۇجاتى مار­تەبەسىن يەلەندى. ونى الداعى التىنشى سەزگە قاتىسۋشى دىني جانە ساياسي جەتەكشىلەردىڭ تالقىلاۋى بىزدى قاۋىپسىز جانە ادىلەتتى الەم قۇرۋداعى اڭسارلى ماقساتتارعا جاقىنداتا تۇسەر ەدى! – دەپ ۇسىندى ق.توقاەۆ.
حاتشىلىقتاعى يسلام وكىلى, ەگيپەت اراب رەسپۋبليكاسىنداعى ال-ازحاردىڭ – ەڭ بىر ىرى جانە بايىرعى مۇسىلمان ۇيىمى­نىڭ جو­عارعى يمامىنىڭ سىرتقى باي­لانىستار جونىندەگى كەڭەسشىسى ابدەلراحمان مۇسا «دىنارالىق ديالوگتى نىعايتۋ باعىتىنداعى قازاقستان كوش­باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇزاق جىلعى كۇش-جىگەرى مەن قوسقان زور ۇلەسىن» جوعارى باعالادى.
– ەگيپەتتەگى مۇسىلماندار مەن حريس­تيانداردىڭ وزارا تۇسىنىستىك پەن تاتۋ تىرشىلىك ەتۋى قاعيداتىن نىعايتۋ ماق­ساتىندا, وتكەن جىلعى 17 قازانداعى كونفەرەنتسييادا ال-ازحاردىڭ بۇدان بىلاي «ازشىلىقتار» تەرمينىن پايدالانبايتىنى جارييا ەتىلدى. ويتكەنى بۇل ۇعىم الاۋىزدىق, بولە-جارىلۋ­شىلىق, كەمسىتۋشىلىك قۇبىلىستارىن قورەكتەندىرەدى, – دەگەن
ا.مۇسا بەدەلدى يسلام ۇيىمىنىڭ جاھان­داعى بارلىق ساياسي جانە دىني جەتەكشىلەرگە دال وسىنداي قادامعا شاقىرعان ۇندەۋمەن قايىرىلعانىن حا­بارلادى. ابدەلراحمان مۇسانىڭ ايتۋىنشا, قوعامداعى قانداي دا بىر ۇلەسىنە قاراماستان, بارلىق دىن وكىلدەرى تەڭ بولعانى جون.

ۆاتيكانداعى قاسيەتتى پرەستولدىڭ دىنارالىق ديالوگ جونىندەگى پاپا كەڭەسىنىڭ يسلاممەن بايلانىس بولىمى­نىڭ مەڭگەرۋشىسى حالەد اكاشە دە لاڭ­كەس­تىك شابۋىلدان قورعانسىز قارا­پا­يىم حالىقپەن جانە الەمدەگى سوعىس ورتىنە ورانعان وشاقتارداعى تۇرعىن­دارمەن ىنتىماقتاستىعى رەتىندە ريم پاپاسى فرانتسيسكتىڭ وققاعار جيلەت كييۋدەن باس تارتقانىن حابارلادى.
– ەگيپەتكە ساپارى كەزىندە ول سونداي-اق وق تەسپەيتىن كولىكپەن جۇرۋدەن دە باس تارتتى جانە قاراپايىم اۆتوكولىكتى پايدالاندى. سونىمەن بىرگە, ادامزاتتىڭ قاۋىپسىزدىگى – قازىرگى زامانعى ەڭ ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ بىرى بولىپ وتىر. الەمنىڭ قازىر تىنىشى كەتكەن, وندا ەشكىم وزىن قاۋىپسىز سەزىنە المايدى. ەندەشە, كەلەسى جىلعى 6-سەزدگە «دىني ليدەرلەر قاۋىپسىز الەم ۇشىن» تاقىرىبىنىڭ تاڭدالۋى ماڭىزدى ارى وزەكتى. ارينە, قاۋىپسىزدىك شارالارى وتە ماڭىزدى. بىراق قاۋىپ­سىز­دىك ونىمەن شەكتەلمەيدى. الەم قاۋىپسىز بولۋى ۇشىن ادامداردىڭ كوزقاراسى, قارىم-قاتىناسى سوعان لايىق بولۋعا تيىس. وز ليدەرلەرى, دىنباسىلارى جانە ۋاعىزشىلارى ارقى­لى دىندەر دۇنيەنى قاۋىپسىز ەتۋگە ماڭىزدى ۇلەس قوسا الادى, – دەدى حالەد اكاشە.
ۆاتيكان وكىلى قانداي دا بىر دىننىڭ لاڭكەستىك نە زاڭسىز كوشى-قون پروبلە­مالارىمەن بايلانىستىرىلۋى­نا جانە تيىسىنشە, دىننىڭ وزى «پروبلەما» رەتىندە قاراستىرىلۋىنا قارسى ەكەنىن جەتكىز­دى. مۇنداي ۇدەرىستەر, اسىرەسە, پوپۋ­ليستەر­­دىڭ كۇش سالۋىمەن, الەمدە بەلەڭ الىپ تۇرعانى جاسىرىن ەمەس.
ۇندى مادەنيەتى ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى كالا دحاناندجەي اچارييا بەيبىتشىلىك پەن بىتىم نۇرىن تاراتقان استانا بىرەر ۋاقىتتان سوڭ, «ەكسپو» اياسىندا جۇزدەن استام تاۋەلسىز مەملە­كەتتىڭ باسىن بىر شاڭىراق استىندا بىرىكتىرەتىنىنە نازار اۋدارتتى. ونىڭ اياسىندا ۇندىستاننىڭ دا اسا ىرى پاۆيلونى قانات جايماق ەكەن.


– نۇرسۇلتان نازارباەۆ «الەم. ححى عاسىر» مانيفەستىندە بارشا دىني ليدەرلەر ۇشىن دە باسىمدىق بولىپ سانالاتىن قاۋىپسىز, ادىلەتتى جانە ال-اۋقاتتى الەم قۇرۋدىڭ ناقتى جولىن كورسەتىپ بەردى. دىني جەتەكشىلەردىڭ كوبى­نىڭ ارمانى دا – سونداي الەم. بۇل قۇجات تەك قازاقستاننىڭ عانا ەمەس, بۇكىل دۇنيەجۇزى تۇرعىندارىنىڭ باقۋاتتى ومىرىنە ارنالعان. سوندىقتان بارلىق دىني ليدەرلەر مانيفەستتىڭ جانە اتالعان ارماننىڭ جۇزەگە اسۋىنا كۇش سالۋلارى قاجەت. قازاقستان كوشباسشىسى قويعان مىندەتتەردى شەشۋدە بارىمىز قول ۇستاسا قيمىلدايىق, – دەپ ۇندەۋ تاستادى اچارييا حانىم.
فرانتسييا ميتروپوليتى ەممانۋيل اداماكيستا دىني ليدەرلەردىڭ سۇحباتتاس­تىعىن ۇزاق جىلدار بويى بەلسەندى قولداپ كەلە جاتقانى ۇشىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا العىس ايتتى.
– لاڭكەستەردە, ادامزاتقا قارسى باعىت­تال­عان قاسكويلىك جاساۋشىلاردا ەشقانداي سەنىم جوق. ولار ادامزاتتىڭ بولاشاعىنا دا سەنبەيدى. دەمەك, ولاردىڭ وز قىلمىس­تارىن دىن ۇشىن جاسامايتىنىن تۇسىنەتىن كەز جەتتى. وسىدان بىرنەشە اپتا بۇرىن بىزدىڭ شىركەۋدىڭ وكىلى رەسمي تۇردە يسلام­نىڭ تەرروريزمگە قاتىسى جوقتىعىن مالىم­د­ەدى. ويتكەنى تەرروريزم – كەز كەلگەن دىن ۇشىن جات, بوتەن. دىن اتىن جامىلىپ قىل­مىس جاساۋدىڭ وزى – دىنگە قارسى قىلمىس جاساعانمەن بىردەي, – دەپ تۇيدى فرانتسييا ميتروپوليتى. ودان كەيىن وزگە دە تىلەك بىلدىرگەن قاتىسۋشىلار سوز الدى.
سەزد حاتشىلىعىنىڭ وسى وتىرى­سىندا كەلەسى جىلعى الەمدىك جانە داستۇر­لى دىندەر جەتەكشىلەرى سەزىنە دا­يىندىق بارىسى تۋرالى ماسەلەلەر قارال­دى. سونداي-اق جيىن اياسىندا قازاق­­ستاننىڭ بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كە­­ڭەسىن­­دەگى ۋاقىتشا مۇشەلىگى كەزىندەگى باسى­م­دىقتارىنىڭ تۇساۋكەسەرى دە ۇيىم­داس­تى­رىلدى.
سەنات توراعاسى, سەزد حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى ق.توقاەۆ ەلباسىنىڭ باستاما­سىمەن شاقىرىلاتىن دىني فورۋمنىڭ ماقسات-مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋعا, حالىقتار اراسىنداعى دوستىق پەن بەيبىتشىلىكتى نىعايتۋعا قوسقان ۇلەسى ۇشىن بىرقاتار كورنەكتى شەتەلدىك جانە وتاندىق دىن وكىلدەرىنە «شاپاعات» مەدالىن جانە قازاق­ستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنال­عان مەرەكەلىك مەدالىن تابىس ەتتى. بۇل تۇلعالاردىڭ بارلىعى ەل پرەزيدەنتى جار­لى­­عىمەن ماراپاتتالىپ وتىر.
الداعى جىلى, سەزد اياسىندا دىني كوشباسشىلار مەن جاھاندىق بەلدى قايراتكەرلەرگە دىنارالىق ديالوگقا قوس­قان ۇلەسى ۇشىن «استانا» حالىقارالىق سىي­­لىعىن جانە الەمدىك جانە داستۇرلى دىن­­دەر كوشباسشىلارى سەزىنىڭ قۇرمەت مەدا­لىن سالتاناتتى تۇردە تاپسىرۋ كوزدەلۋدە.
وسى كۇنى سەزد حاتشىلىعىنىڭ XVI وتىرىسىنا قاتىسۋشى شەتەلدىك دىني كون­فەس­سييا وكىلدەرى ۇشىن «پيراميدا» قاسىن­داعى ۇلتتىق مۇراجايعا ەكسكۋرسييا ۇيىم­داستىرىلدى. سونداي-اق ولار مادەني باعدار­لاما اياسىندا قازىردىڭ وزىندە جاساقتالىپ ۇلگەرگەن «ەكسپو – 2017» حا­لىق­ارالىق كورمەسى پاۆيلوندارىن ارالادى.

ايحان شارىپ

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*