باتىر ەسىمى بەرىلدى

1748
0
بولىسۋ:

بۇدان سەگىز جىل بۇرىن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى شەكارا قىزمەتىنە قاراستى «مي-8» تىكۇشاعىنىڭ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى قازىعۇرت اۋدانى اۋماعىنداعى وگەم شاتقالىندا اپاتقا ۇشىراۋ سالدارىنان ون شەكاراشى قازا تاۋىپ, ۇش ادام اۋىر جاراقات الدى.

التى قارۋلى ادام مەملە­كەتتىك شە­كاراعا قاراي بەت العان­دىعى تۋ­رالى حابار جەتىسىمەن, سارىاعاش شە­كارا وتريادىنداعى «ارلان» زاس­تا­ۆا­سىنىڭ شابۋىل­داۋشى-دەسانت جاۋىنگەرلەرى تىكۇشاققا مىنىپ, دە­رەۋ قازاق-وزبەك شەكاراسىنا ات­تانعان. تىكۇشاق بورتىندا ەكيپاج مۇشەلەرىن قوسقاندا 13 ادام بول­عان. ەلدىڭ شەتى, جەلدىڭ وتىندە جۇرىپ, ومىرىنىڭ سوڭعى ساتىنە دەيىن حال­قىنا ادال قىزمەت ەتكەن, اسكەري تاپ­سىرمانى ورىنداۋ كەزىندە قازا تاپ­قان باتىر شەكاراشىلاردىڭ ەر­لىك ىستەرىن كەيىنگى ۇرپاق بىلىپ, ونەگە الۋى تيىس. شىعىس قازاقستان وبلىسى زايسان اۋدانىنىڭ اۋما­عىن­دا ورنالاسقان ۇقك شەكارا قىزمەتىنىڭ 2017 اسكەري بولىمىنە قارايتىن «چاگان-وبو» شەكارا زاس­تاۆاسىنا مەملەكەتتىك شەكارا كۇزەتى قىزمەتىندە كەزىندە وزىنە جۇك­­­تەلگەن تاپسىرمانى ورىنداۋ بارى­سىندا قازا بولعان پولكوۆنيك رۋس­لان زاكيەۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇقك شەكارا قىزمەتىنىڭ وڭ يميدجىن قالىپتاستىرۋ, شەكا­را­شىلاردىڭ جەكە قۇرا­مىن ەرلىك, پاتريوتتىق پەن ادامگەرشىلىككە تاربيەلەۋ ماق­­­ساتىندا جاسالعان بۇل شاراعا استانادان شەكارا قىزمەتىنىڭ باس­شىلىق قۇرا­مى, گەنەرالدارى مەن اردا­گەر­لەرى, الماتىدا تۇرا­تىن مارقۇم رۋسلان زاكيەۆتىڭ وت­با­سى, تۋ­عان-تۋىستارى قازاق­ستان رەس­­­پۋب­ليكاسى ۇقك توراعا­سىنىڭ ورىن­­باسارى – شەكارا قىزمەتىنىڭ ديرەكتورى, گەنەرال-مايور دارحان دىلمانوۆ, ۇقك شەكارا قىزمەتى تاربيە جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ باس­قارماسى باستىعى, پولكوۆنيك ن.كەرىم­باەۆ, شەكارا قىزمەتىن ۇزاق جىل­­دار باسقارعان گەنەرال-لەي­­تەنانت ب.زاكيەۆ, گەنەرال-مايور ۆ.فەدورچەنكو, گەنەرال-مايور ت.ۋاجانوۆ, گەنەرال-مايور م.ماردەنوۆتەر باستاعان اردا­گەر-شە­كاراشىلار, مارقۇم رۋس­لان­نىڭ اس­كەري وقۋ ورنىندا بىرگە وقىعان, قىز­مەتتەس بولعان دوستارى, اۋدان­دىق, قالالىق اكىمشىلىك وكىل­دەرى, سونداي-اق الىس-جاقىننان ار­نايى ات تەرلەتىپ كەلگەن قۇرمەتتى قو­ناق­تار, جەرگىلىكتى تۇرعىندار قا­تىستى. اۋدان ورتالىعىنان 100 شاقىرىم­داي جەردە تۇرعان «چاگان-وبوعا» تىكۇشاقتارعا مى­نىپ كەلگەن قوناق­تاردى شە­كا­را زاستاۆاسىنىڭ باس­تىعى, كا­پيتان ن.مولداشەۆ باس­­تاعان شەكاراشىلار سالتا­نات­پەن قارسى الدى. 2017 اسكە­ري بولىمىنىڭ كومانديرى, پود­پول­كوۆنيك
ە.تۇرعىنباەۆ شەكا­را قىزمەتىنىڭ ديرەكتورى, گە­نە­رال-مايور د.دىل­ما­­نوۆ­قا زاس­­­­تا­ۆاعا پولكوۆنيك رۋس­لان زا­ك­يەۆ­­تىڭ اتى بەرىلۋىنە باي­لا­­نىس­تى سالتاناتقا جەكە قۇرام­نىڭ ساپقا تۇرعىزىلعانىن بايا­ن­­­دادى. قازاقستان انۇرانى ورىندالعاننان كەيىن شە­كا­را قىزمەتىنىڭ باسشىسى دار­حان دىلمانوۆ قازاقستان رەس­­پۋ­ب­­ليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2017 جىل­­­­دىڭ 3 ساۋىرىندەگى № 156 قاۋ­لى­­سى­مەن «چاگان-وبو» شەكارا زاستاۆاسى «پولكوۆنيك رۋسلان زاكيەۆ اتىن­داعى شەكارا زاستا­ۆاسى» بولىپ قايتا اتالعاندىعىن حا­بارلادى. سو­دان كەيىن پولكوۆنيك رۋسلان زا­­كيەۆ­­كە زاستاۆانىڭ ور­تاسىنا قو­­يىل­عان ەسكەرتكىشتى اشۋ راسىمى جا­سالدى.
سالتاناتتى شارانىڭ رەسمي بو­­­لى­مىندە ۇقك توراعاسىنىڭ ورىن­­­باسارى – شەكارا قىزمە­تى­نىڭ ديرەكتورى, گەنەرال-ما­يور دارحان دىلمانوۆ, شەكارا قىز­مە­­تىنىڭ گە­نە­رالدارى ب.زا­ك­يەۆ, ۆ.فەدور­چەن­كو, زاي­­سان اۋدانىنىڭ اكىمى
ت.قا­­سىم­­جا­نوۆ جانە تاعى باسقالار مىنبەردەن سوز سويلەپ, جا­ۋىن­­گەر­لىك تاپسىرمانى ورىن­داۋ بارى­سىن­دا قازا بولعان شەكا­را­­شىنىڭ ەسى­مىن ماڭگىلىككە قال­دىرۋ ماقسا­تىن­دا جاسالىپ جاتقان شارالار كەيىنگى ۇرپاق ۇشىن پاتريوتتىق تار­بيە ەكەن­دى­گىنە ايتتى, ەسكەرت­كىش­تىڭ اشى­لۋى­­مەن, زاستاۆاعا پول­كوۆنيك زا­­كيەۆ ەسىمىنىڭ بەرىلۋى­مەن شەكاراشىلاردى قۇتتىقتادى. مار­­قۇم رۋسلان زا­كيەۆ­تىڭ زايى­بى راۋشان سوز كە­زە­گىندە ۇنە­مى دە­مەپ, قولداۋ كورسەتىپ جۇرەتىن شە­كارا قىز­مەتىنىڭ باس­شى­لىعىنا, رۋس­لان­مەن قىز­مەت­تەس بولعان دوستارىنا العى­سىن بىل­­دىردى. شەكاراشىلار ۋچي­لي­ششە­سىندە بىرگە وقىعان رۋس­لاننىڭ دوستارى استانادان, الما­تىدان, تىپتى الىس شەتەلدەن وسى شارا­عا ارنايى كەلىپ قا­تىسىپ, قا­پىدا قازا بولعان قارۋلاس دوس­تارى, پولكوۆنيك زاكيەۆكە تاعزىم ەتتى. باتىردىڭ رۋحىنا ارنالعان ەسكەرتكىشتىڭ اشى­لۋى­نا جينالعان قوناقتار مەن بار­شا قاۋىم مار­قۇمدى تاعى دا ەسكە الىپ, ەسكەرت­كىشكە گۇل شوقتارىن قوي­­دى.
– جاۋىنگەرلىك ەرلىك جاسا­عان­دار­دى ەستە قالدىرۋ ۇشىن ار­حيۆ­تەردە, بۇيرىقتاردا, تۋىس­تارىنىڭ اراسىندا ادەبي شى­عارمالاردا جازىلادى. ەندى جاۋىنگەرلەردىڭ جا­سا­عان ەرلىكتەرىن ناسيحاتتاۋ ۇشىن ارتۇرلى وبەكتىلەرگە, كوشە­لەر­گە ونىڭ ەسىمى بەرىلەدى. شە­­كارا­شىلار تاريحىندا بۇ­كىل كەڭەس وداعى بويىنشا جا­ۋىن­گەرلىك جاع­دايلاردا قازا تاپ­قان شەكارا­شى­لاردىڭ ەسىم­دەرى زاستاۆالارعا بەرى­لە­دى. باياعىدان كەلە جاتقان وسىن­داي داستۇر بار. بىزدە وسىنداي, ۇش زاس­تاۆا بار. بىرىنشىسى – شون­جى شەكارا وتريا­دى­نىڭ «ەسەركارتقان» شەكارا زاس­تا­ۆا­سىنا كوپ جىلدار بويى شى­­عىس شەكارالىق وكرۋگىنە جانە جوعارعى شەكارالىق كو­مان­دالىق ۋچيليششەسىنە باس­شىلىق ەتكەن كسرو باتىرى, گە­نەرال-لەي­تەنانت ماتۆەي مەر­كۋلوۆتىڭ اتى بەرىلدى. ودان كەيىن كۇرشىم شەكارا وتريا­دىنىڭ «چينداگاتۋي» شە­كارا زاس­تاۆاسىنا تاجىك-اۋعان شەكارا­سىندا سودىر­لا­ر­مەن قاقتىعىستا ەر­لىكپەن قازا تاپ­­قان كىشى سەرجانت رادجان با­تىر­حانوۆتىڭ ەسىمى بەرىل­دى. قا­زىر مىنە, «چاگان-وبو» زاس­تا­­ۆا­سىنا پولكوۆنيك زاكيەۆتىڭ اتى بەرىلىپ جاتىر. بۇگىننەن باستاپ مەملەكەتتىك شەكارانى كۇزەتۋ بويىن­شا ار­بىر تاپسىرما وسى ەس­كەرتكىش تاقتا­نىڭ الدىندا بەرى­لەدى. جەكە قۇ­­­­­رام­دى تەك­سە­رۋ كەزىندە ونىڭ اتى-جونى بىرىن­شى بولىپ اتا­لادى. سول كەز­دە اسكەري قىز­مەت­كەر ساپ­­تان شىعىپ: «قىزمەتتىك مىن­دەتىن اتقارۋ بارىسىندا قازا تاپ­تى» دەپ جارييالايدى. بۇل ويدان شىعارىلعان جوق, شە­كا­را­شىنىڭ ەسىمى بەرىلگەن بار­لىق زاستاۆالاردا وسىن­داي داس­تۇر بار, – دەپ تۇسىن­دىردى وتس­تاۆ­كاداعى گەنەرال-لەي­تەنانت بولات زاكيەۆ.
«چاگان-وبو» زاستاۆاسىنىڭ وزىن­­دىك تاريحى بار. حVIII عا­سىر­دىڭ ورتا تۇسىندا شى­عىس قازاق­ستان وبلىسىنىڭ اۋم­ا­عىن­دا قازاق­تار جوڭعارلاردى ىعىس­تى­را باس­تا­دى. وسى كەزدەردە ناي­ماننىڭ قو­جان رۋىنان شىق­­قان قاراساي باتىر اينالا تاۋ قورشاعان وسى جازىقتا چا­گان دە­گەن جوڭعار قول­باسشى­سى­نىڭ با­سىن شاۋىپ ال­عان ەكەن. سو­دان بەرى بۇل جەر «چاگان­نىڭ مولا­سى» دەپ اتالاتىن بولعان­دىقتان, زاس­تاۆانىڭ اتىن «چاگان وبو» دەپ اتا­عان ەكەن. زاستاۆادان 10-15 شا­قىرىم جەردە تۇرعان اۋىل قازىرگە دەيىن «قاراساي باتىر» دەپ اتالادى.
ىس-شارالار زايسان قالا­سى­نىڭ ورتالىعىندا ۇلى وتان سو­عى­سى جىل­دارى ەرلىكپەن قازا تاپ­قان با­تىر بابالار مونۋ­مەن­تىنىڭ جا­نىندا جالعاسىپ, با­بالار رۋحىنا تاعزىم ەتىلدى. مونۋمەنتتىڭ وڭ جاق قاتارىنان ورىن العان بەيبىت كۇن­نىڭ با­تىر­لارى پولكوۆنيك رۋس­لان زاكيەۆ­تىڭ, پودپولكوۆنيك باۋىر­جان قوجاحمەتوۆتىڭ, مايور الماز يبراەۆتىڭ ەسكەرتكىشتەرىنە الىس­تان كەلگەن قوناقتار, اۋ­دان­نىڭ زييا­لى قاۋىمى گۇل شوق­­تارىن قوي­دى. زايسان قالاسىنداعى «سەيت­قازى زاكيۇلى» اتىنداعى ساياباقتا الىس-جاقىننان ارنا­يى كەلگەن قۇرمەتتى قوناقتار, شەكا­را قىزمە­تىنىڭ ارداگەرلەرى, گەنەرال-لەيتە­نانت ب.زاكيەۆ باستاعان شەكاراشى گەنەرالدار – ۆ.فەدورچەنكو,
ت.ۋا­جانوۆ, م.ماردەنوۆ, زايسان اۋ­دانىنىڭ جانە زايسان قالاسى­نىڭ اكىم­دەرى ەكى قاتارعا شىرشالار وتىر­عىزىپ, ونى «گەنەرالدار ال­لەياسى» دەپ اتادى.
قىسقا عۇمىرىن شەكارا قىز­مە­تىنە ارناعان پولكوۆنيك رۋس­لان زاكيەۆتىڭ 43 جاسىندا ومى­رى قيىل­دى. 1988 جىلى ف.دزەر­جين­سكيي اتىن­داعى شەكا­را­شى­­لار دايىن­داي­تىن جوعارى كومان­دا­لىق ۋچي­ليششەسىن بىتىر­گەن­نەن كەيىن, بارلىق سا­نالى عۇمى­رىن مەملەكەتتىك شە­كارا شەبىن كۇزەتۋگە ارناعان رۋس­­لان اليمولداۇلى وزىنىڭ ادام­گەر­شىلىگىمەن جانە قىز­مە­تىن تە­رەڭ يگەرگەن مامان رەتىندە قارۋ­لاس­تارىنىڭ اراسىندا ۇلكەن بە­دەل مەن قۇرمەتكە يە بولدى. 1995-1997 جىلدار ارالىعىندا رەسەي فە­دەراتسيياسى فەدەرالدى شەكارا قىزمەتى اكادەميياسىندا كاسىبي بىلىمىن مولايتىپ كەل­گەن ساناۋلى وفيتسەرلەردىڭ بىرى بولدى. جاڭادان جاساق­تا­ل­عان «سولتۇستىك» ايماقتىق باسقارماسىندا باسقارما باستى­عىنىڭ بىرىنشى ورىن­با­سا­رى – شتاب باستىعى سيياقتى بيىك لا­­ۋا­زىمدى قىزمەتتى ۇش جىل­دان اس­تام مىنسىز اتقارىپ, جاڭا شە­كارا قۇرىلىمدارىن جاساقتادى. «وڭ­تۇستىك» ايماقتىق باسقارماسى باس­تىعىنىڭ بى­رىن­شى ورىنباسارى – شتاب باس­تى­عى قىزمەتىنە 2007 جىل­دىڭ ماۋ­سىمىندا تاعايىن­دال­عان پول­كوۆ­نيك ر.زاكيەۆ ەكى جىل­دان استام مەرزىمنىڭ ىشىندە اسكەري تار­­تىپ پەن جاۋىنگەرلىك دايار­لى­ق­­­تىڭ شىڭدالۋىنا كوپ كۇش جۇم­سادى. مەملەكەتتىك شە­­كارا كۇزە­تىن قامتاماسىز ەتۋ­دى لايىقتى ۇيىم­داستىرا بىل­دى. پولكوۆنيك رۋسلان زا­كيەۆ­تىڭ شيرەك عاسىر بويى وتان­­عا اتقارعان ادال قىزمەتى ەس­كە­رۋسىز قالعان جوق. بىرنەشە مەم­­لەكەتتىك ناگرادالارمەن ما­را­­پات­تالدى. ر.زاكيەۆ قازا بو­لار­دىڭ ال­دىندا بىر اپتا بۇرىن شەكارا قىزمەتىنىڭ باس شتابى باستىعىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە تاعايىن­دالىپ, اس­تانا قالاسىنا اۋىسۋى كەرەك بول­عان. اتقارىپ جۇرگەن قىز­­مە­تىن وتكىزىپ جاتقان ەكەن, بى­راق جاڭا قىزمەتكە كىرىسىپ ۇل­گەر­مەدى. باس شتاب باستىعىنىڭ ورىن­باسارى رەتىندە ول بۇل وپە­راتسيياعا قاتىسپاۋعا تولىق مۇ­­مكىندىگى بول­دى, بىراق ارى تا­زا وفيتسەر وسىنداي شە­شىم قا­­بىلداپتى. جاۋاپكەر­شىلىك – ناعىز وتانسۇيگىش وفيتسەر­دىڭ باس­تى پرينتسيپى بولسا كەرەك. مەم­لە­­كەتتىك شەكارانى كۇزەتىپ جۇرىپ, جا­ۋىنگەرلىك تاپسىرمانى ورىنداۋ كە­زىندە قازا تاپتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرە­زي­دەنتى ن.نازارباەۆتىڭ 2009 جىلعى 5 قازانداعى №87-7 جار­لى­عىمەن وز مىندەتىنە ادالدىق تا­نى­تىپ, اس­كەري جا­ۋىن­گەرلىك تاپ­­سىرمانى ورىن­­داۋدا جان­قييارلىق ەرلىك كور­­سەتىپ, ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپ­سىز­دىگىن قامتاماسىز ەت­كەنى ۇشىن پول­كوۆنيك رۋسلان زا­كيەۆ
ىى دارەجەلى «ايبىن» ور­دە­­نىمەن ماراپاتتالدى. بۇل وردەن سول كەزدە بەس جاستاعى بالاسى جان­تورەنىڭ كەۋدەسىنە تا­عىلعان ەدى. وتان قورعاۋ جولىندا ومىرى قيىل­عان وفيتسەردىڭ جارقىن بەينەسى بار­شا شەكارا­شىلاردىڭ جۇرەگىندە, حال­قى­نىڭ ەسىندە ماڭ­گىلىك ساقتا­لا­­دى.

قايىرجان تورەجان

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*