جاڭعىرۋ – جاڭا بيىكتەردىڭ باستاۋى

3068
0
بولىسۋ:

الەمگە بىتىم مەن تاتۋلىق نۇرىن تاراتقان استانانىڭ تورىندەگى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا ەل پرەزيدەنتى – قحا توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XXV سەسسيياسى وتتى. بۇل جيىنعا «جاڭعىرۋدىڭ نەگىزى – تۇراقتىلىق, بىرلىك, كەلىسىم» تاقىرىبى ارقاۋ بولدى.
اسسامبلەيا سەسسيياسىنىڭ جۇمىسىنا 1500-دەي ادام قاتىستى. ولاردىڭ اراسىندا قحا-نىڭ بارلىق وڭىرلەردەن كەلگەن مۇشەلەرى مەن ارداگەرلەرى, رەس­پۋبليكالىق جانە وڭىرلىك ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ توراعالارى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ورتالىق اتقارۋشى ورگان­داردىڭ, ساياسي پارتييالاردىڭ, دىني بىر­لەستىكتەردىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ باسشىلارى, شەت مەملەكەتتەردىڭ ەلىمىز­دەگى ديپلوماتييالىق ميسسييالارى, عىلى­مي, شىعارماشىل زييالى قاۋىم وكىلدەرى بار.
جينالعاندار الدىندا سويلەگەن سوزىندە ەلباسى 2017 جىل تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىندا ەلىمىز ۇشىن ەرەكشە جىل بولىپ سانالاتىنىن اتاپ وتتى.
– جۇيەلى جاڭعىرۋ بيىل بىزدىڭ بۇكىل جۇمىستارىمىزدىڭ وزەگىنە اينالدى. بىرىنشىدەن, ەكونوميكالىق جاڭعىرۋدى قولعا الدىق. ەكىنشىدەن, ساياسي جاڭعى­رۋدى باستادىق. ۇشىنشىدەن, رۋحاني جاڭعىرۋعا كىرىستىك. بۇعان مەن «بولا­شاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالامدى ارناعانىمدى بىلەسىزدەر, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت باعدارلامالىق ماقا­لاداعى نەگىزگى مىندەتتەرگە نازار اۋدا­رىپ, قازاقستان قوعامىنىڭ دامۋ كەزەڭ­دەرىنە قاتىستى ويىن ورتاعا سالدى.
– ەڭ الدىمەن, بولاشاق قازاقستان­دىقتىڭ بولمىسىن ايقىنداپ, قانداي بولۋى قاجەتتىگىن اتاپ وتتىم. بىرىنشىدەن, ول – الەمدىك باسەكەگە قابىلەتتى جاسامپاز تۇلعا. ەكىنشىدەن, الدىنا ناقتى ماقسات­تار قويىپ, سوعان ۇمتىلاتىن پراگماتيك ارى رەاليست. ۇشىنشىدەن, ۇلتتىق بىرە­گەيلىگىن نىعايتىپ, ۇلتىنىڭ دامۋىن تەجەيتىن بارلىق نارسەلەردەن باس تار­تاتىن ادام. تورتىنشىدەن, بىلىمنىڭ سال­تا­نات قۇرۋىن ەڭ ماڭىزدى ىس ساناي­تىن, جاھاندىق بىلىمنىڭ شىڭىنا شىققان جان. بەسىنشىدەن, تەك ەۆوليۋتسييالىق دامۋ عانا حالقىنىڭ وسىپ-وركەندەۋىنە مۇم­كىندىك بەرەتىنىن جاقسى تۇسىنەتىن سانالى ازامات. التىنشىدان, ول – تۇرلى تىلدەردى يگەرگەن, الەمنىڭ ۇزدىك تاجىريبەلەرىن الۋعا جانە زامان تالاپتارىنا ساي وزگە­رۋگە قابىلەتتى, سانا-سەزىمى اشىق جان, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
سونىمەن بىرگە, ەلباسى قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسييانىڭ رولىنە توقتالىپ, باعدارلامالىق ماقالادا كورسەتىلگەن جوبالاردىڭ تەرەڭ زەرتتەلۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتتى.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ رۋحاني جاڭعىرۋعا بەلسەنە اتسالىساتىنىنا سەنىم بىلدىرىپ, اسسامبلەيا مۇشەلەرىنە وز الەۋەتىن ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بىرقاتار جوباعا توقتالدى.

– بىرىنشى. «تۋعان جەر» جوباسى اس­سامبلەيا ۇشىن زور مۇمكىندىكتەرگە جول اشىپ بەرەدى. ەكىنشى. «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنا اسسامبلەيا تىكەلەي قاتىسىپ, باسى-قاسىندا جۇرۋى كەرەك. بىزدىڭ قانشاما زامانداستارىمىز, قانشاما اسسامبلەيا بەلسەندىلەرى ەل يگىلىگى ۇشىن ريياسىز قىزمەت ەتىپ جۇر. ۇلتىنا, قاي وڭىردەن ەكەنىنە, جىنىسىنا قارا­ماستان, بىز ولاردىڭ بارلىعىن ەلگە تانىتا بىلۋىمىز كەرەك. مۇندا قويىلاتىن تالاپ بىرەۋ عانا, ول – ازاماتتىڭ قازاق­ستان دامۋىنا قوسقان ۇلەسى. ۇشىنشى, اسسامبلەيا «جاھانداعى زاماناۋي قازاق­ستاندىق مادەنيەت» جوباسىنا تابىستى اتسالىسا الادى, – دەدى قازاقستان پرەزي­دەنتى.
سونداي-اق نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاستاردىڭ سانا-سەزىمىن قالىپتاستىرۋ ۇشىن ايرىقشا ماڭىزى بار «جاڭا گۋمانيتارلىق بىلىم» جوباسىن اتاپ وتتى.
– جوبا الەمنىڭ جەتەكشى تىلدەرىنەن ەڭ ۇزدىك وقۋلىقتاردى قازاق تىلىنە اۋدا­رۋدى كوزدەيدى. فيلوسوفييا, الەۋمەت­تانۋ, ەكونوميكا, مادەنيەتتانۋ, شىعىستانۋ سالالارى بويىنشا اعىلشىن, ورىس, فرانتسۋز, يسپان تىلدەرىندە جانە باسقا دا تىلدەردە باسىلعان تاماشا وقۋلىقتار بار. وقۋ پروتسەسىندەگى عىلىمي اينالىمعا ولاردىڭ ەنگىزىلۋى وتاندىق بىلىمدى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەتىنىنە سەنىمدىمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلباسى مەملەكەت پەن قوعام الدىندا تۇرعان زاماناۋي جاھاندىق سىن-قاتەر­لەرگە نازار اۋدارىپ, ورتالىق جانە جەر­گى­لىكتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ەلىمىز­دە بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاۋ ۇشىن ەرەكشە شەشىمدەر قاراستىرۋدى تاپ­سىردى.
– تۇتاس قوعام دا, جەكە ازاماتتار دا بەيبىتشىلىكتىڭ, تۇراقتىلىق پەن كەلى­سىمنىڭ وزدىگىنەن كەلە سالمايتىنىن بىلۋگە تيىس. مەملەكەت ۇدايى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسيياارالىق پروتسەستەردىڭ تامىرىن باسىپ, جىتى قاداعالاپ وتىر. ۇلتتىق بىرلىك­تى نىعايتا تۇسۋ ۇشىن قا­زاق­ستان حالقى اسسامبلەياسى مەن بارلىق مەملە­كەتتىك ورگاندار تۇراقتى, كۇندە­لىكتى جۇمىس جاساۋدا, – دەدى قازاقستان پرەزي­دەنتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قابىلدانىپ جاتقان شارالاردىڭ دۇرىستىعىن جانە وز ۋاقىتىندا اتقارىلىپ جاتقانىن اتاپ وتىپ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن مەملەكەتتىك ورگاندار الدىنا جاڭا مىندەتتەر قويدى.
– بىرىنشى مىندەت. جۇيەلى جاڭعىرۋ­دىڭ ماقساتتارىنا جاۋاپ بەرە الاتىن قوعام­دىق سانا-سەزىم قالىپتاستىرۋ كە­رەك. بۇل پروتسەسكە مەملەكەت پەن ازامات­تىق قوعام, بىلىم بەرۋ مەن الەۋمەتتىك سالا, جەكە بيزنەس پەن ماسس-مەديا, بارى دە تارتىلۋى قاجەت, – دەپ تاپسىردى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسى ەكىنشى مىندەت رەتىندە ازاماتتىق بىرەگەيلىكتى نىعاي­تىپ, بىرلىك پەن كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ قا­جەتتىگىن ايتتى. وسىعان وراي, قازاق­ستان پرەزيدەنتى بىرقاتار ناقتى تاپسىر­ما بەردى.
– دىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگىنە وبلىس اكىمدەرىمەن بىرلەسىپ, اسسامبلەيانىڭ بارلىق دەڭگەي­دەگى قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرىنىڭ دىني ەكسترەميزمگە قارسى تۇرۋ جونىندەگى 2017-2018 جىلدارعا ارنالعان جوسپارىن دا­يىن­داۋدى تاپسىرامىن. سونىمەن قاتار قحا قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرى­نىڭ جۇمىسىن رەتتەپ, ولاردىڭ قىزمەت­تەرىنىڭ ناقتى كريتەرييلەرىن جاساۋى كەرەك. بۇدان بولەك, ۇكىمەتكە قايىرىم­دىلىقتى دامىتۋ, ونىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە ۇسىنىستار ەنگىزۋدى تاپسىرامىن. وبلىستاردىڭ, استانا مەن الماتى قالالارىنىڭ اكىم­دەرى قحا جۇمىسىنىڭ جاڭا باعدارىن – قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرى, قايى­رىمدىلىق جانە مەدياتسييا جۇمىستارىن كۇشەيتۋى قاجەت, – دەپ تاپسىرما بەردى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
سەسسييا بارىسىندا مەملەكەت باسشى­سى اقپاراتتىق جۇمىستارعا ەرەكشە مان بەرىپ, 2018 جىلى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كوپفۋنكتسيونالدى مۋل­­تيمەديالىق پورتالىن اشۋدى, سون­داي-اق «قازاقستان حالقى» ينتەراك­تيۆتى تاريحي كارتاسىن جاساۋدى تاپ­سىردى.
– ەل يەسى – قازاقتىڭ مەملەكەت قۇراۋشى رەتىندەگى ايرىقشا رولىن ەسكەرە وتىرىپ جاسالۋى تيىس ەلەكتروندى كارتا ەجەلگى قازاق جەرىندە سان تۇرلى ۇلت وكىل­دەرىنىڭ ۇيىسۋ پروتسەسىن كورنەكى جانە تولىق كورسەتىپ بەرەدى. بىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە قحا-مەن بىرلەسىپ عىلى­مي نەگىزدە وسى ينتەراكتيۆتى كارتانى جاساپ, كەلەسى جىلى «العىس ايتۋ» كۇنىنە وراي تۇساۋىن كەسۋدى تاپسىرامىن! – دەدى ەلباسى.
سونداي-اق قازاقستان پرەزيدەنتى بيزنەس, شىعارماشىلىق جانە عىلىمي زييالى قاۋىم وكىلدەرىن «تۋعان جەر» جوباسىنا قاتىسۋعا جانە وز اۋىلداس­تارىن قولداۋ ۇشىن كۇش جۇمىلدىرۋعا شاقىردى.
سوزىنىڭ سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى بارشا قازاقستاندىقتاردى الداعى 1 ما­مىر – قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنىمەن قۇتتىقتاپ, بەيبىت ومىر, يگىلىك پەن باق-بەرەكە تىلەدى.

ىنتىماق ۇيىعان, ىرىس قۇيىلعان قۇتتى ۇيا


سەسسييادا وڭىرلەردەن كەلگەن دەلە­گاتتار, قحا مۇشە­لەرى, شەتەلدىك قو­ناق­تار, جۇمىسشى ماماندىقتارىنىڭ, جاستار ۇيىمدارىنىڭ, ازاماتتىق قوعامنىڭ وكىلدەرى جانە باسقالار سوز سويلەدى. ولاردىڭ اراسىندا سونداي-اق «ۇلتتىق ەرىكتىلەر جەلىسى» زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگىنىڭ تورايىمى, شارۋا قوجا­لىعىنىڭ جەتەكشىسى, روساريو قالاسىنىڭ (ارگەنتينا) قازاقستان مادەنيەتى ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, قوعامدىق ۇيىم جەتەكشىسى جانە باسقالارى بار.
الدىمەن سوز العان شىعىس قازاق­ستان وبلىسى قحا عىلىمي-سا­راپ­شىلىق توبى­نىڭ توراعاسى نەللي كراسنوباەۆا ەلباسىن اسسام­بلەيا­ن­ىڭ XXV مە­رەي­­تويلىق سەس­سييا­سىمەن قۇتتىقتادى.
– وسى ۋاقىت ىشىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى دەگەن سوز دوستىق, سەنىم, بەيبىتشىلىك, بىرلىك سوزدەرىنىڭ سينو­نيمىنە جانە بولاشاققا دەگەن ۇمتى­لىستىڭ سيمۆولىنا اينالدى. قازاق­ستاننىڭ دا, اسسام­بلەيانىڭ دا كۇن تارتىبىندەگى باستى ماسەلە – قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ بولىپ وتىر. وز سوزىڭىزدە سىز: «اسسامبلەيا ونى جۇزەگە اسىرۋعا بارىنشا بەلسەندى قاتى­سۋى تيىس» دەپ اتاپ كورسەتتىڭىز. سىزدى سەندىرگىم كەلەدى: بىز لايىقتى جانە ونىمدى جۇمىس جاسايتىن بولامىز! – دەپ ۋادە ەتتى ن.كراسنوباەۆا.
قازاقستاننىڭ رۋحاني جاڭعىرۋى – بىلىم, داستۇر جانە يننوۆاتسيياعا سۇيەنگەن ۇلتتىق كود. سوندىقتان دا ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى – ححى عاسىرداعى ۇلتىمىز­دىڭ رۋحاني وركەندەۋىنىڭ جاھاندىق ستراتەگيياسى. تاريحتا جاپونييا, مالاي­زييا, يندونەزييا, تۇركييا سەكىلدى الەمدەگى ار ەلدە داستۇر مەن پروگرەستى ۇيلەستىرگەن تول يدەيالارى بولدى جانە سولاردىڭ ارقاسىندا بۇل ەلدەر وزگەرىپ شىقتى.
الەمدى يدەيالار بيلەيدى. ەلباسىنىڭ باعدارلامالىق ماقالاسى دال وسىنداي جاڭا ومىرلىك ماعىنالار مەن دامۋدىڭ كوكجيەكتەرىن اشادى.
«100 جاڭا وقۋلىق», «تۋعان جەر», «قا­زاقستانداعى 100 جاڭا ەسىم», «قازاق­ستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافيياسى» جانە باسقا دا كەڭ اۋقىمدى جوبالار سانانى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەدى, ۇلتتىڭ زاماناۋي رۋحاني دىڭىن قالىپتاستىرادى» دەگەن ول سوز سوڭىندا رەسپۋبليكالىق الەۋمەتتىك-دەموگرافييالىق دامۋ زەرتتەۋ ينستيتۋتىن قۇرۋدى ۇسىندى. بۇل ۇشىن قاجەتتى كادرلار بار كورىنەدى. «بولاشاق» باعدارلاماسى اياسىندا دەموگرافييا ماماندىعى بويىنشا ەندىگى 24 ماگيستر مەن 10 عىلىم دوكتورى دايارلانعان.
مولدوۆان ەت­نو­سىنىڭ وكىلى, ەڭ­بەك جانە تەحنيكا قا­ۋىپسىزدىگىن قورعاۋ ما­مانى سەرگەي رۋسسۋ ەنەرگەتيك­تەر­­دىڭ ەڭبەك اۋ­لە­تى­نەن شىققان ەكەن.
– مەنىڭ كا­سى­بىم – قاۋىپسىزدىك تەحني­كاسى. قا­ۋىپ­سىزدىك تەحنيكاسى بارلىق جەردە جانە اردايىم پراگماتيزم مەن ەۆوليۋ­تسييا­لىلىق قوس قاعيداتقا قۇرىلادى. «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» قاۋىپسىزدىك تەحني­كاسى, تەك ول رۋحاني, الەۋمەتتىك سالاعا ارنالعان. سىز «پراگ­ماتيزم – زاماناۋي الەمدەگى بىردەن-بىر تابىستى ۇلگى» دەپ دۇرىس ايتتىڭىز. ولاي بولماسا, ەلدى قۇردىمعا باستايتىن پوپۋليستىك يدەولو­گييالار پايدا بولادى. حح عاسىردىڭ 90-جىلدارىنداعى مول­دوۆاداعى ەتنوس­ارالىق قاقتىعىستار تۋرالى بىزدە قازاقستاندا كوپ بىلە بەرمەيدى. ونى وز كوزىممەن كوردىم. سەنىڭىز, مۇنىڭ وتە قور­قىنىشتى ەكەنى سونشا, كەز كەلگەن ەتنوسارالىق قاق­تىعىستى بىردەن ادامزاتقا قارسى قىلمىس دەپ جارييالاۋعا بولادى. مول­دوۆا حالقى ونىڭ سالدار­لارىن الى كۇنگە تارتىپ وتىر. جاقسى ومىر ىزدەپ, كوپ­تەگەن مولدوۆالىقتار وز وتانىن تاس­تاپ, بۇكىل الەمگە شاشىلىپ كەتتى. بۇل بۇ­ك­ىل ۇلتتىڭ تراگەديياسى ەمەس پە? – دەدى س.رۋسسۋ.
ول وز ومىرىنەن مىسال كەلتىرە كەتتى. ايەلى اۋرەلييانى ول قازاقستانعا 1998 جىلعى داعدارىستى جىلدا الىپ كەلگەن ەكەن. قازىر ول دا قازاقستانعا باۋىر باسىپ, مىڭداعان مولدوۆالىقتار مەن رۋمىندار سيياقتى ونى «وز ۇيىندەي» سەزىنەتىن بولىپتى.
قازاقستاندا سوعىسۋدى ەمەس, ومىر سۇرۋدى, قارۋدان اتۋدى ەمەس, قۇرىلىس سالۋ­دى, بالالارىن مايدانعا اتتاندى­رۋدى ەمەس, ولارعا بەيبىت كۇنگى تاربيە-تالىم بەرۋدى قالايتىن ادامدار ومىر سۇرۋدە.
«بىز قولدا باردى قادىرلەپ, ونى كەيىنگى ۇرپاققا تابىستاۋعا تيىسپىز. وسى ماقساتتا مەن اقسۋدا «بۋكوۆينا» اتتى رۋمىن-مولدوۆالىق ەتنومادەني بىرلەستىك فيليالىن ۇيىمداستىردىم, اسسامبلەيادا جۇمىس ىستەيمىن. بىز ۇشىن بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم – ەڭ پراگما­تيكالىق قۇندى­لىقتار» دەگەن ول ەلباسىعا قايىرىلدى.
– قۇرمەتتى, نۇرسۇلتان ابىشۇلى! بارشا قازاقستاندىقتار بىلەدى: قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىق دەگەنىمىز – جارىق پەن جىلۋ, بىزدىڭ جانىمىزعا ۇيالاعان جايلىلىق, تىنىشتىق سەزىمى. بۇل – حالقىمىزدىڭ بىرلىگى, بىز ونى كۇن سايىن نىعايتاتىن بولامىز. بۇگىن وزىڭىز ايتقانىڭىزداي, «بىرلىك – كۇن سايىن دالەلدەۋدى قاجەت ەتەتىن فورمۋلا». ەندەشە, بىز دامۋدىڭ زاڭدىلىقتى كەزەڭدەرىنەن سەكىرىپ وتۋگە تالاپتانباي, كۇرت بەتبۇرىستارسىز جۇمىس جاساۋعا تيىسپىز. ەنەرگەتيكپىن, جاقسى بىلەمىن: سىمداعى توق كەرنەۋىنىڭ كۇرت كوتەرىلۋى جاڭا توڭازىتقىش ساتىپ الۋ ماقساتىندا دۇكەنگە بارۋمەن اياقتالادى. مەملەكەتتەگى كەرنەۋدىڭ كۇرت ارتۋى, سىز ايتقانداي, زورلىق-زومبىلىقپەن جانە ەكونومي­كالىق كۇيرەۋمەن اياقتالادى. دەمەك, اربىر ادام ۇشىن تۇلعالىق, دارا دەڭگەيدەگى ەۆوليۋتسييا اكسيوما سانالادى. بىر ساتتە بايىپ شىعا كەلۋ قيىن. بۇل ۇشىن جۇمىس ىستەپ, كوپ ەڭبەكتەنۋ, باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ كەرەك! – دەگەن وي قوستى سەرگەي رۋسسۋ.
سوزىن قورىتا كەلە, ول قازاقستان­دىقتاردى «جەردى جانە ونداعى بەيبىت­شىلىكتى ساقتاۋى ۇشىن ەلباسىعا كومەكتەسۋگە» شاقىردى.
«اقتاۋ حا­لىقارالىق تەڭىز ساۋدا پورتىنىڭ» جۇك ارتۋ-جۇك تۇسىرۋ كەشە­نىنىڭ ايلاق جۇ­مىسشىسى-مەحا­نيزاتورى, ۋكراين ەتنوسىنىڭ وكىلى, 27 جاستاعى ەۆگەنيي گالاتىر پرەزي­دەنتتىڭ «بولاشاق­قا باع­دار: رۋحاني جاڭ­عىرۋ» ماقالاسى جاس ۇرپاققا باعىت­تالعانىنا نازار اۋداردى.
– سىز بىزدىڭ الدىمىزعا جاڭعىرۋ مىندەتىن توتەسىنەن قويدىڭىز. بىز بۇعان دايىنبىز! بىز يننوۆاتسييالارعا اشىقپىز, ونىمدىلىكتى ارتتىرۋعا ازىرمىز. ەڭبەكقور جاستار – سىزدىڭ سەنىمدى وداقتاستارىڭىز. بىزگە, اسىرەسە, سىزدىڭ پراگماتيزم يدەيا­لارىڭىز جاقىن. مەنىڭ تۇسىنۋىمشە, پراگماتيزم – ەگەر ادام كوڭىلدى, جىگەرلى جۇمىس جاساسا, كەز كەلگەن كاسىپ لايىقتى دەگەندى بىلدىرەدى. سوندىقتان دا مەن – ايلاق جۇمىسشى­سى­مىن. بۇل تاماشا! وسىدان 25 جىل بۇ­رىن قازاقستان تەڭىز دەرجاۆاسىنا اينالادى دەپ كىم ويلاعان? ەشكىم دە. پرەزيدەنت بولسا, تەڭىز ايلا­عىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اردا­يىم بىلگەن. ناتيجەسىندە, اقتاۋ جاڭا­دان دۇنيەگە كەلدى. بىزدىڭ قالا كەزىن­دە كولىكتىك تۇ­يىققا تىرەلگەن. بۇگىندە سىزدىڭ ارقاڭىزدا بىز بۇكىل الەممەن تىكەلەي بايلا­نىسۋدامىز, – دەپ سەندىردى جاس مامان.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازىر اقتاۋ كوشەلەرىنەن عالامشارداعى بارلىق تىلدەردى ەستۋگە بولاتىن كورىنەدى. ايلاق كاسىپتەرى جاستار اراسىندا سۇرانىسقا يە ەكەندىگى دە ايتىلدى.
«جاقىندا عانا سىز بىزدىڭ وبلىسقا ساپارمەن كەلىپ قايتتىڭىز. جۇرتشىلىق ونى الى كۇنگە دەيىن جىر ەتۋدە. راقمەت سىزگە! سىز حالىقتىڭ كوڭىلىن كوتەرىپ كەت­تىڭىز!» دەپ اياقتادى سوزىن ايلاق جۇمىس­كەرى.
وسىدان كەيىن بەلگىلى اقىن, ايتىس ونەرىنىڭ جانا­شى­رى جۇرسىن ەر­مانعا سوز بەرىلدى.
– «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭ­عىرۋ» اتتى ما­قالا جارىققا شىق­قانعا دەيىنگى قازاق ۇلتى­نىڭ كوڭىل اۋانى بىر بولەك, جارىققا شىققاننان كەيىنگى كوڭىل كۇيى بىر بولەك دەر ەدىم, – دەپ باستادى ول سوزىن. – قازاق قوعامىنىڭ وسىنداي بىر تۇبەگەيلى وزگەرىسكە زارۋ ەكەنىن ارقايسىسىمىزدىڭ ىشىمىز سەزۋشى ەدى. وسىنداي بىر سىلكىنىستى, سەرپىلىستى كۇتەتىن سيياقتى ەدىك. بۇل اسا كۇردەلى دە كورەگەن باعدارلاما كۇتكە­نىمىزدەن دە اسىپ تۇستى. قۇر­مەتتى ەلباسى, رۋحاني جاڭعىرۋ­دىڭ, قازاق قاۋى­مىن تۇلەتۋدىڭ بار­لىق كەشەندى شا­را­لارىن سىز سو­قىرعا تاياق ۇس­تات­قانداي انىقتاپ, قولىمىزعا شىراعدان جاعىپ بەردىڭىز. بۇكىل زييالى قاۋىم وسى ماقالاداعى وزىق يدەيالاردى قولداپ, قوشتاپ وتىر دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىن. تاۋەلسىزدىك ال­عان­نان بەرگى جىلدارداعى شەشىمىن تاپ­پاي كەلە جاتقان ەڭ كۇردەلى ماسەلە وسى رۋحاني جاڭعىرۋ بولسا, ەلىڭىزدى, حال­قىڭىزدى, ۇلتىڭىزدى رۋحاني ازات­تىققا باستاۋدىڭ جولىن كورسەتىپ بەرىپ وتىر­سىز. ەندى وسى سىندارلى شاقتا توڭى­رەگىڭىزدەن تابىلىپ, سىزگە قولداۋ كور­سەتۋ – ۇلتتىڭ زييالى قاۋىمىنا دا سىن.
ەلباسى وز ماقالاسىندا «ومىر سۇرۋ ۇشىن وزگەرە بىلۋ كەرەك. وعان كونبە­گەندەر تاريحتىڭ شاڭىنا كومىلىپ قالا بەرەدى» دەگەن قاتال دا ادىل قاعيدانى كەلتىرەدى.


ۇلى حاكىم اباي: «مەن ەگەر زاكون قۋاتى قولىمدا بار كىسى بولسام, ادام مىنە­زىن تۇزەپ بولمايدى دەگەن كىسىنىڭ تىلىن كەسەر ەدىم» دەگەن. دال قازىر – ار قازاقتىڭ تۇبەگەيلى وزگەرەتىن, ويىن, جان سارايىن جاڭعىرتاتىن شاعى. ۋاقىتتىڭ ۇتىمدى شاعىندا ۋىسىمىزعا تۇسىپ تۇرعان تاريحي مۇمكىندىكتى قوس قولى­مىزبەن قولداپ, زامان كوشىنە ىلەسۋدىڭ بارلىق شارالارىن قامتىپ قالۋ كەرەك ەكەنىن ەڭ الدىمەن, شىعارما­شىلىق ادامدارى جاقسى تۇسىنگەندەرى جون.
ونىڭ ۇستىنە قازاقستان كوشباسشىسى رۋحاني جاڭعىرۋ ۇشىن ۇلتتىق كودتى ساقتاي بىلۋ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. بۇل – ۇلت جاناشىرلارىنىڭ جۇرەگىنە جەتەتىن سوز. ۇرپاقتان-ۇرپاققا ۇزىلمەي كەلە جاتقان تەكتىلىگىمىزدى تانۋ, نامى­سىمىزدى وياتۋ, ۇلتتىق قادىر-قاسيەتىمىزگە جۇگىنۋ دەگەن سوز. كوك تۇرىكتەردىڭ قارا شاڭىراعىندا وتىرعان تەكتى حالىق وزىنىڭ «تامىرىندا بۇلكىلدەپ جاتقان ىزگى قاسيەتتەرىن قايتا تۇلەتۋگە» قۇلشىناتىن شاق – وسى! وسى تۇستا بىر سىلكىنبەسەك, بىر سەرپىلمەسەك, حالىق­تىعىمىزعا دا, ەلدىگىمىزگە دە سىن.
– قۇرمەتتى ەلباسى! – دەپ جالعادى سوزىن ج.ەرمان. – تاريحي ماقالادا بەلگىلەنگەن بارلىق جاڭعىرۋ شارالارى ۇلتىم دەپ ەمىرەنەتىن اربىر زييالى ازاماتتىڭ ىشىن جىلىتىپ وتىرعانى سوندىقتان. جازۋشى بولسىن, اقىن مەن ارتيست, سازگەر بولسىن, بۇگىن ۇمىتتىڭ وتىن ۇرلەپ, سەنىمنىڭ اتىنا مىنىپ وتىر. اسىرەسە, لاتىن الىپبيىنە كوشۋ تۋرالى شەشىمدى بىز تولىق قولدايمىز. مەم­لەكەتىمىزدىڭ تاجىريبەسىندە بۇرىن دا بولعان لاتىن الىپبيى وركەنيەت الە­مىندەگى باعدارىمىزدى تۇبەگەيلى وزگەر­تەتىنىن كورىپ-بىلىپ وتىرمىز. سەكسەن جىل سەرى­گىمىز بولعان كيريل­ليتسادا قاعازعا تۇسكەن مىڭداعان ادەبي شىعارمانىڭ ەڭ حالىققا قاجەتتىسى عانا كادەگە جارايدى! ۇلت مۇددەسىنە جارايتىندارى عانا كوشكە ىلەسەدى! بۇل تابيعي سۇرىپتاۋ ەمەس پە! كيريلليتساعا باۋىر باسىپ قالعان كەرتارتپالار «ورىس مادەنيەتىنەن كوز جازىپ قالامىز» دەپ ۋايىمداماي-اق قويسىن. تاريحي تاعدىرلاس كورشى­مىزدىڭ, ورىس ەلىنىڭ پۋشكين, تولستوي مەن تۋرگەنەۆ, ەسەنين مەن ەۆتۋشەنكو سەكىلدى الىپتارى جاساعان ماڭگىلىك مادەنيەت بىزدىڭ رۋحانيياتىمىز ۇشىن ەشقاشان بوتەن بولمايدى. ەڭ باس­تىسى – الەمگە ورتاق رۋحاني يگىلىككە جۇرەگىمىز اشىق!
اقىننىڭ ايتۋىنشا, ن.نازارباەۆ ۇسىنعان «تۋعان جەر» باعدارلاماسى دا زييالى قاۋىمدى ەنجار قالدىرا المايدى. كىندىك قانىمىز تامعان جەردىڭ كونە تاريحىن تەرەڭدەتە جاڭاشا زەردەلەۋ, ونىڭ بۇگىنگى مادەنيەتى مەن سالت-داستۇ­رىنە اتسالىسۋ ارقىلى بىزدىڭ ارقايسىسىمىز بابالار الدىنداعى پەرزەنتتىك پارى­زىمىزدى وتەۋگە ۇلەس قوسۋىمىز كەرەك.
– اۋىلعا «الامىن» دەپ, ات مىنىپ, شاپان كيەمىز دەپ بارۋدى دوعاراتىن كەز جەتتى. ات جالىن تارتىپ مىنگەن شاقتا اۋى­لىما نە سەپتىگىم تيەدى دەپ ويلانبا­ساق قۇر ساناتتا بولىپ, ساننان تابىل­عاننىڭ نەسى سان? «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» دەگەندە, بۇگىنگى زاماننىڭ جاس ۇرپاعىنا ۇلگى ەتىپ ۇسىنار ەلدىڭ ەرلەرى, ۇلتتىڭ ۇستىندارى انىقتالار قۇندىلىقتاردىڭ ورنى بەلگىلەنەر دەپ وتىرمىز. ۇلكەنىن سىيلاۋ, قاريياسىن قۇرمەتتەۋ – بىزدىڭ ۇلتتىق داستۇرىمىز. سىندارلى ساتتەردە ەلگە توقتاۋ ايتار, باسۋ ايتار, وسكەلەڭ ۇرپاققا ونەگە بولار ازاماتتارعا زارۋمىز. «اي» دەيتىن اجەسى, «قوي» دەيتىن قوجاسى» بار ەل ازبايدى. سوعان وراي, ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگى جولىندا ماڭداي تەرىن توككەن قايراتكەرلەرمەن قاتار لايىقتى جاستار دا قوعامنان دەر كەزىندە وز باعاسىن السا, بۇل ەلدىڭ كوڭىلىن توعايتادى. «ەرىم دەيتىن ەل بولماسا, ەلىم دەيتىن ەر قايدان شىقسىن» دەپ بەكەر ايتىلماعان» دەدى ج.ەرمان.
ەلباسىمىز ۇلت بولىپ ۇيىسۋدىڭ سارا جولىن سىلتەپ وتىر. ەندىگى جەردە سونى جۇزەگە اسىرۋ ەلدىككە دە سىن, ەرلىككە دە سەرت. «ەندەشە, بىلەك سىبانىپ ىسكە كىرىسەيىك!» دەگەن ۇندەۋمەن تامام قىلدى سوزىن اقىن.
وسى ورايدا وز پىكىرىن بىلدىرگەن پرەزي­دەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايتىسكەر اقىندار تەك قيىننان قيىس­تىرا, توتەدەن توگە سويلەيتىن تاپقىر جانە سۋىرىپسالما عانا ەمەس, سونداي-اق ەل قامىن, بولاشاق مۇراتىن ويلار سانالى, اقىلدى بولعانى جون ەكەنىنە نازار اۋدارتتى:
– ايتىس تا رۋحاني جاڭعىرۋ ستراتە­گيياسىنا كىرەدى. بالا كەزىمىزدەن ايتىستى جاقسى كورەمىز, اقىنداردىڭ جانىندا وتىرىپ الىپ, تالاي سۇيسىنە تىڭدا­عانبىز. مەنى دە قينايتىنى, تەلەارناعا شىعادى دا, بۇكىل قازاقستان حالقىنىڭ الدىندا نە دۇرىستاپ دومبىرا تارتا المايدى, نە سوزىنىڭ قيسىنى دا كەلمەيدى. نە اۋەنى دە جوق. وندايدى باسقا حالىقتارعا كور دەپ قالاي ۇسىنامىز?! مەنىڭ ويىمشا, ىرىكتەۋ سىناقتارى وبلىس-وبلىستا وتسە, سولاردان تەك ۇزدىك شىققاندارىن, دۇلدۇلدەرىن عانا تاڭداپ, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيگە كورسەت­سەك. ونىڭ داۋىسى, اۋەنى, سوزى بىر-بىرىنە ساي, ۇيلەسىم تاۋىپ وتىرۋى كەرەك. كەزىندە قازاقتىڭ اتاقتى ايتىسكەرلەرى قىرعىز­دارمەن ايتىسقان, وزگە ەلدەردى ەسكەرۋ كەرەك. سۇيىنباي, جامبىل جانە باسقا دا ايتىسكەرلەرىمىزدى الىڭىزدارشى, قانداي كەرەمەت! انى دە عاجاپ, سوزدەرى دە تەرەڭ دانالىق پەن فيلوسوفيياعا تولى, – دەپ جون سىلتەپ, جوبا كورسەتتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

شەشەن ەتنو­سى­نىڭ وكىلى, جۋر­ناليست ر.يدريسوۆ «بولاشاققا باع­دار: رۋحاني جاڭ­عىرۋ» ماقالاسىنا توقتالا كەلە, مى­سال-ۇلگى رەتىندە اقش پرەزيدەنتى لين­كولننىڭ ەلدى جاڭعىرتۋعا ارنالعان سوزىن جا­نە ونىڭ كە­زىندە امەريكالىقتارعا ورا­سان زور اسەر ەتكەنىن كەلتىردى.
– بۇل سوزدەر اقش-تى وزگەرتتى, امە­ري­كالىق ۇلتتىڭ توپتاسۋىنا جاسالعان تا­ريحي قادامعا اينالدى. اسىرەسە, مەن سىز­دىڭ اشىق سانا تۋرالى ويىڭىز جاقىن قابىلدادىم. شىنىندا, سىز ايتقانداي, بىزدىڭ بۇقارالىق سانا-سەزىمىمىز «وتباسى, وشاق قاسى» اياسىندا قالماۋى قاجەت. بىز ۇل­كەن الەمدە, عالامشارىمىزدىڭ باسقا بو­لىگىندە نە بولىپ جاتقانىن ناقتى بىلۋ­­گە تيىسپىز. جۋرناليست رەتىندە مەن سي­ريياعا جانە اۋعانستانعا دا ساپار جا­سادىم. بۇ­گىن سوندا جاساعان رە­پور­تاج­دارىما ەنبەي قالعان جايتتاردى ايتقىم كەلەدى. قازاق­ستان – جاراتقان يەنىڭ وزى بەرگەن ۇلگى, بەي­بىتشىلىك پەن مەيىرىم­دى­لىك­تىڭ ۇلى سا­باعى دەگەن ناقتى تۇسىنىگىم ەنبەي قالدى. جىل باسىندا وپەراتور قانات ابدىلدين ەكەۋمىز سيرييانىڭ حومس اتتى پرو­ۆين­تسييالىق قالاسىندا بولىپ قايتتىق. قالا شايقاستار كەزىندە 90 پايىز­عا قيراعان ەكەن. بىز كەزىندە تا­بىستى بيزنەسمەن بول­عان ادامدى كە­زىك­تىردىك. بۇگىندە ول بۇ­زىل­عان ساۋدا كو­شە­سىندە تۇرمىستىق حيمييا ونىم­دەرىن ساتىپ وتىر. بىراق ساتىپ الۋ­شىلارى جوق. ول بەيبىتشىلىككە, بولا­شاق­قا, ومىرگە دەگەن سەنىمنىڭ تىرى سيمۆولى رە­تىندە وتىر. تارتۋسقا داماسكىدەن, پال­ميرادان جانە الەپپودان بوسقىندار جينالعان ەكەن. بۇل ادامداردىڭ شەككەن ازا­بىن كورە وتى­رىپ, بىزدىڭ باقۋاتتى ومى­رىمىزدى ايرىق­شا قادىر تۇتا باستايدى ەكەن­سىڭ. رەپورتاجعا تاعى بىر سىيماي قال­عانى – سيرييادا نەمەسە اۋعانستاندا جەر­گىلىكتى حالىقتىڭ قازاقستان تۋرالى ايت­قان العىس سوزدەرى ەدى. قاراپايىم بۇقارا حالىق بەيبىت قازاقستاندا ولاردىڭ قايعىلى جاعدايلارى تۋرالى بىلەتىنىن جانە كومەكتەسۋگە تىرىساتىنىن كوزگە ەلەستەتە المايتىندارىن ايتىپ, جى­لا­دى» دەگەن جۋرناليست ولاردىڭ قازاقستان جەتكىزىپ جۇرگەن گۋمانيتارلىق كومەكتەرى ۇشىن العىستارىن مەملەكەت باسشىسىنا جەتكىزدى.
پەتروپاۆلدان كەل­گەن ورىس ەتنو­سى­­­نىڭ وكىلى, سول­تۇس­­­تىك قازاقستان وب­­­لىسىنداعى با­لا­­لار اۋرۋحا­نا­سى­نىڭ نەفرولوگييا بو­لى­مى­نىڭ مەڭگەرۋ­شىسى ول­گا شۋما­كوۆا دا ري­زاشىلىق سە­زىمىن ەلباسىعا جەتكىزۋگە كەلىپتى:
– بىز قازاقستاندا 1849 جىلدان بەرى, ياع­ني 168 جىل بويى ومىر سۇرۋدەمىز. وت­باسىمنىڭ بارلىق ۇرپاقتارى ەڭبەكتەنە جۇرىپ ومىر سۇرۋگە بوي ۇيرەتكەن. بىز قا­زاقستاندىق جوعارعى وقۋ ورىندارىندا وقى­دىق, تىپتى كۇردەلى كەزەڭدەردە دە بىز­دىڭ ەشقايسىسىمىز قازاقستاننان كوشىپ كەت­كەن جوقپىز. بۇگىندە ەلىمىزدە مە­ديتسينا وركەندەۋدە. ياعني, بارىمىز ۇشىن ەڭبەك – قۋانىش. بىزدىڭ اۋرۋحانا – ەڭ ۇز­دىكتەردىڭ قاتارىندا. بىز العاشقىلار­دىڭ بىرى بو­لىپ جۇرەگىندە تۋابىتتى اقاۋ­لارى بار بالالارعا وپەراتسييا جاساۋ­دى باستادىق. نەۆرولوگييالىق پاتولوگيياسى بار بالالار ۇشىن ساۋىقتىرۋ بولىمىن اشتىق. دارىگەر رەتىندە سىزگە, پەديات­رييالىق فاكۋلتەتتەر قايتا قالپىنا كەلتىرىلگەنى ۇشىن العىس ايتقىم كەلەدى. بۇل بىزدىڭ بالالارى­مىزدىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋداعى باستى بۋىن, – دەدى ول.
دارىگەر ەلباسىنىڭ رۋحاني جاڭعىرۋ كونتسەپتسيياسىن مەديتسينالىق تەر­مين­دەرمەن تۇيىپ, تۇسىندىرە كەتتى. «بىزدىڭ سا­نامىز بۇقارالىق كوممەرتسييالىق ما­دەنيەتپەن ۋلانعان. الەمدىك اقپارات ار­نالارىندا, الەۋمەتتىك جەلىلەردە جاۋ­لىق كوزقاراس پەن جەككورىنىشتىڭ «قان ۇيىعى» تۇنىپ تۇر. بۇكىل دۇنيەجۇزىندە ەكسترەميزم مەن راديكاليزم ىندەتى وربۋ­دە. كەز كەلگەن رەۆوليۋتسييا – قوعامنىڭ اع­زاسىنداعى قاتەرلى ىسىك جانە بۇل جەردە جاي پروفيلاك­تيكا ازدىق ەتەدى, مۇندا جاپپاي حيرۋرگييا كە­رەك!» دەدى و.شۋماكوۆا.
ارينە, وسى تۇستا بۇل ايتىلعانداردىڭ ەلباسى نازارعا الۋدى جانە قابىلداۋدى ۇسىن­عان «تورتىنشى تەحنولوگييالىق رە­ۆوليۋتسيياعا» (The Fourth Industrial Revolution) ەش قاتىسى جوقتىعىن, قازاق ەلى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسييالىق دامۋدان كەرى تارتپاي, كەرىسىنشە, وعان ىلەسىپ, ۇن قوس­قانى جون ەكەنىن دە ايتا كەتكەن اب­زال.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مەرەيتويلىق سەسسيياسىندا سوز سويلەۋگە اقتوبەلىك تەولوگ, كونسۋلتاتيۆتىك-ساۋىق­تىرۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اسقار سابدين دا شاقىرىلعان ەكەن. بۇل قازىرگى كەزدە دىني تاقىرىپتىڭ كۇن تار­تى­بىندەگى كو­كەي­كەس­تى ماسەلەگە اي­نالۋى­­نىڭ ىقپالى بولسا كەرەك.
ا.ساب­دين تۇركييا­نىڭ ىس­تام­بۇلىن­داعى «ۋمرانييا» مەدرەسەسىندە يس­لام تەولوگيياسى وقۋىن بىتىرىپتى. قا­زىرگى ۋاقىتتا الماتىداعى «نۇر-مۇ­باراك» ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ ماگيسترانتى. بۇعان دەيىن ماسكەۋدەگى ۇلكەن مەشىتتە, ماسكەۋ يسلام كوللەدجىندە, رەسەي استا­ناسىنىڭ وڭتۇستىك-شىعىس وكرۋگىندەگى «كاۋسار» دىني قاۋىمىندا يسلام پان­دەرى­نىڭ وقى­تۋشىسى بولعان. 2002-2003 جىلدارى ۆول­گ­وگراد ورتالىق مەشىتىندە يمام-حاتىب بولىپ قىزمەت اتقارىپتى.
– قازىرگى تاڭدا دىني ەكسترەميزم نە­گىزگى الەمدىك دەرتكە اينالدى, – دەدى ول. – ەڭ دامىعان ەلدەر لاڭكەستىكتەن جاپا شەگۋدە. 2011-جىلدان وسى ماسەلەمەن اي­نالىسامىن. قاسيەتتى قۇراندا ماسا مەن شىبىن ناشار مىسال رەتىندە كەل­تىرىلگەن. ولار ورتانى لاستاپ, تۇرلى اۋ­رۋلارعا سەبەپ بولادى. ەكسترەميستەر دە سولار سيياقتى, سانانى ۋلاپ, قوعامدى بۇل­دىرەدى.
دىني قايراتكەر مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ قوعامدىق سانانى جاڭ­عىر­تۋ­دىڭ مازمۇنى جونىنەن تەرەڭ تۇعىر­ناماسىن ۇسىنعانىن ايتتى.
«دىن – ادامنىڭ سانا-سەزىمىنىڭ بىر بولىگى. وندا پەندە جانىنىڭ ەڭ قال­تارىستى تۇستارى كورىنىس بەرگەن. قا­زاقستاندا 18 دىننىڭ وكىلدەرى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدە ومىر سۇرۋدە. تاياۋداعى كونستيتۋتسييالىق رەفورما اياسىندا دىنارالىق كەلىسىمدى بۇزۋ دا قۇقىققا قايشى دەپ تانىلدى. بۇل وتە دەر ۋاقى­تىندا قابىلدانعان قادام بولدى. بىزدىڭ حالقىمىز ۇشىن دىني داستۇرلەر – كۇردەلى زامانداردا ارقاشان كۇش-قۋات كوزى. حانافيلىك يسلام حالىقتى بىرىكتىرگەن. ەۋرازييانىڭ ۇلان-بايتاق دالاسىندا كوشپەلىلەر مەن وتىرىقشى حالىقتاردىڭ ۇلتتىق ساناسىن نىعايتقان. بىزگە بۇگىندە جات بىرەۋ كەلىپ, وز داستۇرلەرىمىزدى وزگەر­تۋدى, وز سەنىمىمىزدى ۇمىتۋدى تالاپ ەتە الا ما? جوق! تەك تول ۇلتتىق كود قانا – داستۇرلەردى ساقتاۋدىڭ وزەگى. بىزدىڭ جان سارايىمىزدىڭ, جۇرەگىمىزدىڭ قۇلپىن اشار كىلت – وسى!» دەگەن ول قازاقستان­دىق­تارعا قايىرىلىپ, وسى كىلتتى جاتتىڭ قولىنا بەرىپ قويماۋعا ۇندەدى.
وز سوزىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جا­قىندا ايتقان مالىمدەمەسىنە قولداۋ بىلدىرگەن تەولوگ عالىم «قازاق ايەلدەرى قارا جامىلماۋى, ال ەرلەرى بالاعىن شول­تايتپاۋى كەرەكتىگىن» باسا ايتتى: «بۇل بىزگە جات. بىز – ۇلى دالا ۇلاندارىمىز!».
ول ەلباسىنىڭ «قازاقستانىڭ قا­سيەتتى رۋحاني قۇندىلىقتارى» جوباسىنا قولداۋ بىلدىرەتىنىن مالىم ەتتى: «بۇل دىن­دەگى بىزدىڭ تول جولىمىزدى بىلدىرەدى» دەدى ا.سابدين.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا دىن سالاسىندا كادرلاردى دايارلاۋعا بارلىق جاع­دايلار جاسالعان. مەملەكەت دىن­تانۋ­شىلاردى, تەولوگتاردى, يسلامتانۋ­شى­­لاردى وقىتۋعا, سونىڭ ىشىندە ماگيست­رانت­تار مەن دوكتورانتتاردى ازىرلەۋگە گرانتتار بولەدى. ەلىمىزدە «نۇر-مۇباراك» ۋنيۆەرسيتەتى, 9 مەدرەسە, ونىڭ ىشىندە 4 مەد­رەسە-كوللەدج جۇمىس جاسايدى.
«كەزىندە پايعامبارىمىز (س.ع.س) حا­ديسىندە قوعامدى كەمەگە تەڭەگەن. وعان ارتۇرلى ادامداردىڭ مىنگەنىن ايتقان. كەمە بارار جەرىنە, ماقساتىنا جەتۋ ۇشىن وعان ەشكىم زييان كەلتىرمەۋ كەرەك دەپ اي­تىلعان. سوندىقتان بىزدىڭ ورتاق كەمە­مىزگە, ياعني ەلىمىزگە زييان كەلتىرەمىز دە­گەن­دەرگە قوعام بولىپ قارسى تۇرۋىمىز كە­رەك. ول بىزدىڭ قولىمىزدان كەلەدى» دەپ تۇي­دى ول.
وسى ورايدا ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ قا­زاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ تو­رىنەن «ەلدەگى دىني تاتۋلىقتى بۇزار, رۋحاني جاڭعىرۋعا بوگەۋ بولار» جايت­تاردى اتاعانىن ايتا كەتكەن جون.
– بىزدىڭ دامۋىمىزدى قانداي نارسە تە­جەيدى? بىرىنشىدەن, ۇنەمى ارتقا قا­رايلاپ, العا جۇرۋگە بولمايدى. ايتپەسە, كەز كەلگەن تاسقا سۇرىنىپ, باستى جارىپ الۋعا بولادى. بۇل – زامان تالابىنا ساي كەلمەيتىن نارسەدەن باس تارتۋ قاجەت دەگەن سوز. بىزدىڭ سانامىزدى قۇرساۋلاعان تاپتاۋرىن تۇسىنىكتەردەن ارىلۋ ماڭىزدى. ماسەلەن, قازىر اراب ەلدەرىن الىپ قا­رايىقشى, حالىقتى ورتا عاسىرعا تارت­قان­نان نە پايدا? سول سەبەپتى مەن جاس­تارعا قايتالاپ ايتامىن, كەرىتارت­پا­لىق جاساماۋ قاجەت. قارا ورامالدى جا­مىلۋ­دىڭ قاجەتى جوق. ول – قازاققا جات نارسە. وسى ىسپەتتى اتريبۋتتاردى سىرتتان جەرۇيىق مەكەنىمىزگە اكەلمەۋ كەرەك. ايتپەسە, مەملەكەتتىڭ دامۋىنا كەدەرگى جا­سايمىز, – دەپ تۇيدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان حال­قى اسسامبلەياسى وزارا تاتۋلىق پەن تۇ­سىنىستىك يدەياسىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ كە­رەك. حالىقتىڭ بىرلىگىن كۇشەيتۋ ار­قىلى العا قاراي قادام باسقان ماڭىزدى. ەگەر نەگىزگى تۇرعىندارىن مۇسىلماندار قۇرايتىن قازاق ەلى ورگە باسىپ, دامىعان ەلگە اينالسا, بۇل بۇكىل يسلام الەمىنە تەك يگىلىك بولادى.
يدەولوگييا ما­سە­لەسىنە رەجيسسەر اقان ساتاەۆ تا توق­­تالدى, ول دا وتان­دىق كينەما­توگ­رافيياعا قولداۋ كورسەتكەنى ۇشىن پرەزيدەنت پەن ۇكىمەتكە العىسىن ايتا كەلدى.
ونىڭ بايلامىنشا, كينونى «سال­ماقتى يدەولوگييالىق قۇرال» رەتىندە پاي­­دالانۋعا بولادى.
«كينو اقىل-ساناعا تيىمدى ىقپال ەتەدى. گولليۆۋد, بولليۆۋد, قۋاتتى دامۋ­شى قىتايلىق جانە رەسەيلىك كينوين­دۋسترييا كوز جاۋىن الار بلوكباستەرلەر تۇسىرۋدە. ولار سول ارقىلى وزدەرىنىڭ تا­ريحىن, جەتىستىكتەرىن, قاھارماندارىن دارىپتەيدى. كۋلتتى فيلمدەر ارتۇرلى ەلدەردە قوعامدىق پىكىرگە جانە تىپتى سايا­سي جاعدايعا دا قۋاتتى اسەر ەتكەن كەزدەر بولعان. ولار كەيدە, وكىنىشكە قاراي, دەس­ترۋكتيۆتى جانە وتە قاۋىپتى يدەيالاردى دا تاراتادى. سوندىقتان فيلم اۆتور­لارىنا بىرىنشى كەزەكتە وز كارتيناسىنا وزەك ەتىلگەن يدەيالار ۇشىن وراسان زور جاۋاپكەرشىلىك جۇگى ارتىلادى. بىز ەكران­داردان باياندايتىن حيكايالار قوعامعا پايدا اكەلۋگە, تاربيەلەۋگە, باعىتتاۋعا جانە جاسامپاز بولۋعا تيىس» دەدى رەجيس­سەر.
سوز سوڭىندا ا.ساتاەۆ دۇلدۇل دي­ماش­تىڭ بىزدىڭ ونەرپازدارعا قىتايعا داڭ­عىل جول سالىپ بەرگەنىن ايتتى.
«بىز ۇشىن ونەردىڭ وراسان زور الەمدىك نارىعىن, سونىڭ ىشىندە كورشىلەرىمىزدىڭ نارىعىن بارىنشا پايدالانۋ ماڭىزدى. جاقىندا بىزدىڭ دارىندى انشىمىز دي­ماش قۇدايبەرگەن قىتايداعى ورىنداۋ­شىلار بايقاۋىنا تابىستى قاتىستى. ول وسى زالدا وتىر. مەنىڭ ويىمشا, العان كول-كوسىر اسەرىن ايتۋىنا مۇم­كىندىك
بار. بىز, شىعارماشىل كاسىپ­تەر وكىلدەرى ەلدەگى بىرلىگىمىزدى نىعايتۋعا, قا­زاق­ستاننىڭ الەمدەگى وڭ يميدجىن قا­لىپ­تاستىرۋعا وز ۇلەسىمىزدى قوسۋعا دايىن­بىز!» – دەدى ول.
اسسامبلەيانىڭ مىنبەرىنە كوتەرىلگەن ديماش قۇدايبەرگەن قازاقستان جاس­تارىنا قايىرىلدى. ازييانىڭ قازىرگى ەڭ تاڭداۋلى ارى تانىمال ارتيسى اتانعان جاس ان­شىمىز قول جەتكەنگە توقتاپ قالماي, ارى قاراي دا ەل­باسى سيياقتى قازاق حال­قىن دۇنيە­جۇ­زىنە تانىتۋعا كۇش سالۋعا ۋادە ەتتى.
– سىز قازاق ەلىن الەمگە تا­نىت­تىڭىز! ونەرىم ارقىلى, انىم ار­قىلى قازاقتىڭ بول­مىسىن, تابيعاتىن, وشپەس تاريحىن, اتا-بابالارىمىز اۋەلەتە شىرقاعان حالىق اندەرىن الەم ساحنالارىندا ورىنداۋ, بيىكتەرگە شارىقتاتۋ مەنىڭ باستى ماقساتىم بولدى جانە بولادى دا! قازىرگى تاڭدا الەمنىڭ قاي تۇكپىرىندە, كەز كەلگەن الەم ساحنالارىندا ونەر كور­سەتسەم, قازاق دەگەن ور تۇلعاسى كەلىسكەن ەرەكشە بىر ەلدەن كەلدىم دەپ ماقتانا ايتا الامىن. كەرەگەسى كەڭ, كىممەن دە بولسا تەرەزەسى تەڭ ەلىمىزدىڭ بولاشاعى جاستاردىڭ قولىندا دەپ وزىڭىز ايتقان بولاتىنسىز. قازىرگى كەزدە ورەسى بيىك جاستار ۇشىن ۇلكەن ستراتەگييامەن ەلىمىزدى الەمگە تانىتۋعا بارلىق مۇمكىندىكتەر جاسالدى. وسى ورايدا بارشا جاستاردى قازاقتىڭ اتىن كۇللى الەمگە پاش ەتۋگە شاقىرامىن! – دەدى ديماش.
سوز سوڭىن ول:
– سان عاسىرلار تاريحىنان كەشەگى,
تۋعان ەلدىڭ شەجىرەسى ەسەدى.
مەنىڭ ەلىم – قازاقستانىم,
وتانىم! بولاشاعى بىزبەن بىرگە وسەدى, – دەگەن رۋحتى ولەڭ شۋماقتارىمەن ادىپ­تەدى.
مەملەكەت باسشىسى «بولاشاققا باع­دار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا ۇكىمەتكە «قازاقستانداعى 100 جاڭا ەسىم» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدى جۇكتەگەن بو­لاتىن. بۇل «جۇزدىككە» تاۋەلسىزدىك جىل­دارىندا تابىسقا جەتكەن, ەلىمىزدىڭ ار وڭىرىندە تۇراتىن تۇرلى جاستاعى, سان الۋان ەتنوس وكىلدەرىنىڭ تاريحى كىرمەك. جوبادا ناقتى ادامداردىڭ ناقتى تاعدىرلارى مەن ومىرباياندارى ارقىلى بۇگىنگى, زاماناۋي قازاقستاننىڭ كەلبەتى كورىنىس تابادى.
قحا سەسسيياسىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەم جۇرتشىلىعىن قازاق حال­قىنىڭ ونەرىنە تانتى ەتىپ, قازاق­ستانعا جالت قاراتقان ديماشتىڭ دال وسى «جۇزدىك» قاتارىنان تابىلۋعا لايىق ەكە­نىن ايتتى.
– «قازاقستانداعى 100 جاڭا ەسىم» جو­با­سىنىڭ اسسامبلەياعا تىكەلەي قاتىسى بار. ديماش قۇدايبەرگەن – بىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جارقىن بىر كەلبەتى. جا­سى 22-دە, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ قۇرداسى دەسەك تە بولادى. ەگەر ول بۇرىن, تاۋەل­سىزدىككە دەيىن دۇنيەگە كەلگەندە, قىتاي ونى وزىنە جىبەرمەس تە ەدى. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, كەڭەس وداعى تۇسىندا بىز قىتايمەن قىرعي-قاباق بولدىق. قازاق­ستاننىڭ بۇكىل شىعىس شەكاراسىندا جەر استىندا جاسىرىلعان تانكىلەر تۇردى, – دەپ تاريحقا شولۋ جاساي كەتتى ەلباسى. قازىر مىنە, قازاقتىڭ ورەندەرى بەيبىت جولمەن, ونەر تىلىمەن-اق الىپ قىتايدى قازاق الدىندا باس يگىزدى.
ديماش ان سالعاندا, قىتاي كورەرمەن­دەرى بىر ورىندارىندا بايىز تاۋىپ وتىرا الماي, ۇشىپ تۇرىپ, قول شاپالاقتاپ, جانارلارى مولت-مولت جاسقا تولىپ, تانتى بولعانىن, تىپتى سول ەلدىڭ جاستارى قازاق تىلىن ۇيرەنە باستاعانىن بارىمىز كورىپ, بىلدىك. بۇل دا بولسا, تاتۋلىق پەن كەلىسىم شۋاعىندا ونىپ-وركەندەي باس­تاعان ەلدىڭ دارا دارىندار تۋدىرار قاسيەت-قۇدىرەتى بولسا كەرەك.
ورىس ەتنوسىنىڭ وكىلى, ستەپنوگور قالا­سىنان كەلگەن وكسانا ۆولكوۆا-ميحالسكايا اسسامبلەيا مىنبەرىنەن «جا­سىل» دامۋ تاقىرىبىن كوتەردى.
– سىز باعدارلامالىق ماقالاڭىزدا «حالقىمىز عاسىرلار بويى تۋعان جەر-دىڭ تابيعاتىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, ونىڭ باي­لىعىن ۇنەم­دى ارى ورىندى جۇمساي­تىن تەڭدەسى جوق ەكولوگييالىق ومىر سال­تىن ۇستا­نىپ كەل­دى» دەپ دۇ­رىس ايتتىڭىز. بى­راق وكىنىشكە قا­راي, بىز ونىڭ كو­بىسىن جو­عالتىپ الدىق. «ەكسپو – 2017» كورمەسى ۇشىن سىز تاڭداعان تاقىرىپ – «بولا­شاقتىڭ قۋا­تى» بىزدى اتا-بابامىزدىڭ كۇش-قۋاتى مەن دەنساۋلىعىنىڭ ۇستىنى بولعان پراگ­ماتيكالىق ومىر سالتىنا كەرى قاي­تارادى, – دەدى ول.
ورىس ەتنوسى­نىڭ وكىلى, كاسىپكەر ۆياچەسلاۆ پوپوۆ ينتەرناتتا, اتا-انا­سىز, اجەسىنىڭ قام­قورلىعىمەن وس­كەنىن باياندادى.
– بۇگىندە مەن كا­سىپكەرمىن, ين­ۆەستورمىن. ۇش ما­ماندىقتىڭ, ۇش وندىرىستىڭ يەسىمىن. سىز­دىڭ ماقالاڭىزدى بىر دەممەن وقىپ شىقتىم. بىردەن ايتايىن, ەلەڭ ەتكىزدى. سىزدىڭ ماقالاڭىز جالعىز مەنى عانا ەمەس, بارلىق جاستاردى ويلانۋعا ماجبۇر ەتەرىنە سەنىمدىمىن. ودان دا وتكىزە اي­تايىن, بۇل ماقالانى بارلىعى, اسىرەسە, جاستار كۇتتى! سىز بىزدىڭ داۋسىز كوش­باسشىمىز رەتىندە زاماناۋي قازاقستان­دىقتىڭ پىشىنىن سومدادىڭىز. سىز بۇگىن دە وسىناۋ ماڭىزدى قاسيەتتەردى اتاپ كورسەتتىڭىز, بۇلار – باسەكەگە قابىلەت­تىلىك, پراگماتيزم جانە رەاليزم, ۇلتتىق بىرەگەيلىك, بىلىمپازدىق كۋلتى, ەۆوليۋتسييا­لىق دامۋ, اشىق سانا. كونە تۇرىكتەر وزدەرىنىڭ تاريح داۋىلى وشىرە الماس رۋنا جازۋلارىن تاسقا قاشاپ كەتكەنى سەكىلدى, سىز وسى قاسيەتتەردى بىزدىڭ سانامىزعا بەرىك سىڭىرۋدەسىز!» دەدى جاس كاسىپكەر.
ول سوز سوڭىندا مەملەكەتتىك تىلدە سوز بەردى: «التى ايدا قازاق تىلىن ۇيرەنىپ شىعامىن. ايتقانىم – ايتقان! ارتقا جول جوق!»
بىر سۇيسىنتكەنى, ەلىمىزدەگى يران ەتنوسىنىڭ وكىلى, سولتۇستىك­قازاق­ستاندىق كاسىپتىك-پەداگوگيكالىق كوللەدجدىڭ ستۋ­دەنتى, «تىل – دوس­تىقتىڭ التىن كو­پىرى» مەملەكەت­تىك تىلدى بىلۋ وبلىستىق باي­قاۋىنىڭ باس جۇلدە يەگەرى سايدا بەكبۋدي بۇعان
دەيىن سويلەگەن وزگە جاستارعا ۇلگى كورسەتىپ, قازاقشا سويلەدى. مەملەكەتتىك تىلدى مەڭگەرىپ, كۇندەلىكتى قارىم-قاتىناستا قولدانۋ بارلىق ەتنوستاعى قازاقستاندىق جاستاردىڭ رۋحاني جاڭعىرۋى بولار ەدى.
سايدانىڭ ارعى اتالارى كەزىندە رەپرەسسيياعا ۇشىراپتى. «ولار قازاق­ستانعا تاپ بولعاندارى ۇشىن تاعدىر­لارىنا دان ريزا. مەن قاسيەتتى قازاق جەرىندە وز پارىزىمدى ادال ەڭبەگىممەن وتەمەكپىن!» دەدى ول. سايدا قىز «سەرپىن» باع­دارلاماسى اياسىندا ەلەكتريك مامان­دىعىن مەڭگەرۋدە.
– جاستاردى يندۋستريياعا باستاعان «سەرپىن – 2050» باعدارلاماسى – وڭتۇستىك پەن سولتۇستىكتى جالعاعان ۇلى كوش. «سەرپىن» باعدارلاماسى – حالقى كوپ, جۇمىس ورنى تاپشى وبلىستاردىڭ جاستارى ۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك. بۇگىندە, بۇل باعدارلاما بويىنشا سولتۇستىك جانە ورتالىق ايماقتاردىڭ 22 ۋنيۆەرسيتەتى مەن 54 كوللەدجىندە, 5 وبلىستان 13 ەتنوستىڭ وكىلى, 12 مىڭعا جۋىق جاس بىلىم الىپ جاتىر. بيىل «نۇرلى جول» باعدار­لاماسى اياسىندا, قازاق ەلىنىڭ ەكى باسىن جالعاعان «قىزىلوردا – پەتروپاۆل» باعىتىندا جۇرەتىن پويىز شىقتى. تۇرعىندار ونى «قۇدا-قۇداعي پويىزى» دەپ اتاپ كەتتى. بۇگىندە سەر­پىندىك جىگىتتەر سولتۇستىكتىڭ قىز­دارىنا قۇدا تۇسسە, سەرپىندىك قىزدار – سولتۇستىك جىگىتتەرىنىڭ ارمانىنا اينالدى. باس قوسقان بىرنەشە جۇپتار دا بار. بۇل جا­عىنان دا ەلىمىزدىڭ بىرلىگى نىعايىپ جاتىر, – دەدى ول.
سايدا بەكبۋدي باستاپقىدا وڭتۇس­تىك­تەن سولتۇستىككە كوشۋ سال قيىن بولعانىن مويىندادى.
«سولتۇستىكتىڭ قىسى قاتال ەكەن. بىراق بىزدى بىلىم الۋ جولىنداعى جاستىق جالى­نىمىز جىلىتتى. بىلگەن ورىسشامىز كەيدە جەتپەي جاتتى. الايدا سەرپىندىكتەر – جاڭا جاعدايلارعا تەز بەيىمدەلگىش زە­رەك جاستار. بىز ورىس تىلىن دە يگەردىك. اعىل­شىن تىلىن مەڭگەرىپ جاتىرمىز. جەر­گىلىكتى جاستاردى قازاق تىلىنە ۇيرەتۋ­دەمىز. وسىلايشا, بىز, سىز ار­ماندايتىن ۇش تىلدى جەتىك مەڭگەر­گەندەردىڭ قاتارىن تولىقتىرىپ كەلەمىز» دەگەن ول ەلبا­سىنىڭ باس­تاماسىمەن, بيىل «ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپ­كەرلىكتى دامىتۋ» باعدارلاماسى ىسكە قوسىلعانىن ەسكە سالدى. بۇل 21 مىڭنان استام جاس­تاردىڭ تەگىن كاسىبي-تەحني­كالىق بىلىم الۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
– قۇرمەتتى ەلباسى! وسىنداي مۇم­كىندىك ۇشىن, بارلىق قازاقستان جاستارى اتىنان, سىزگە شەكسىز العىس ايتۋعا رۇقسات ەتىڭىز. بىز, سىز باسقارىپ وتىرعان اس­سامبلەيانىڭ جاڭا تولقىنىمىز. سىز جارييالاعان رۋحاني جاڭعىرۋ باعدار­لاماسى – ول بىزدىڭ, ححى عاسىر جاستارى­نىڭ باعدارلاماسى. ونى ىسكە اسىراتىن دا بىز. سوندىقتان قازاقستاندى جاڭار­تاتىن, قاناتىن كەڭەيتەتىن, جەتىستىگىن ەسەلەيتىن, بىرلىكتى نىعايتاتىن الىپ كۇش بولامىز دەپ سوز بەرەمىز! – دەپ ستۋدەنت جاستار اتىنان ۋادە ەتتى س.بەك­بۋدي.
جيىندا وزگە دە تىلەك بىلدىرگەن تۇل­عالاردىڭ سوزى تىڭدالدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مۇشەلەرىنىڭ سوزدەرىندە كوپتەگەن ماندى ماسەلەلەر كوتەرىلگەنىنە توقتالىپ, باق وكىلدەرىنە ونى تەرەڭ تالداۋ جونىندە ۇسىنىس ايتتى.
سەسسييانىڭ قورىتىندى بولىمىندە اسسامبلەيا توراعاسىنىڭ جاڭا ورىن­باسارلارى سايلاندى. مەملەكەت باس­شىسى قحا-نىڭ اقتوبە وبلىستىق قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسىنىڭ توراعاسى سەرگەي ۆيشنياكتى جانە قحا كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, «ازىربايجاندىقتار قاۋىم­داستىعى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى ابيلفاس حامە­دوۆتى اسسامبلەيا توراعاسىنىڭ ورىن­باسارلارى ەتىپ تاعايىنداۋ تۋرالى وكىمگە قول قويدى.
XXV سەسسييانىڭ قورىتىندىسىندا اسسامبلەيا قوعامدىق سانانىڭ جاڭعىرۋى زاڭ­دى جانە وبەك­تيۆتى تۇردە قاجەت ەكەندىگى, قازاقستاننىڭ بۇكىل دامۋ ستراتەگيياسىنا تۇتاستىق بەرە­تىنى اتاپ كورسەتىلگەن ۇندەۋ قابىلدادى. وندا باسەكەگە قابىلەتتىلىك, پراگماتيزم, ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋ بۇكىل قا­زاقستان حالقىنا جانە بىزدىڭ ارقاي­سىمىزعا تان قاسيەتكە اينالۋى تيىس دەلىنگەن.
وز ۇندەۋىندە قحا قازاقستان حالقىن ەلباسىنىڭ قوعامدىق سانانىڭ جاڭ­عىرۋى بويىنشا باستامالارىن ىسكە اسىرۋدى قولداۋعا شاقىردى.
وسىمەن, قازاقستان حالقى اسسامب­لەياسىنىڭ XXV سەسسيياسىنىڭ رەسمي بولىمى تامامدالدى. سەسسييا سوڭى ەلباسى قاتىسقان مەرەكەلىك كونتسەرتكە ۇلاستى.

ايحان شارىپ

 

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*