ەمحانالاردى كەزەكتەن ارىلتادى

1985
0
بولىسۋ:

قازاقستان حالقىنىڭ ومىر سۇرۋ ۇزاقتىعى 72 جاسقا جەتىپتى. بۇل ەلىمىزدىڭ بەرگى تاريحىنداعى ەڭ جاقسى كورسەتكىش كورىنەدى. بىراق دامىعان ەلدەر دەڭگەيىنە شىعۋ ۇشىن ول 80-گە دەيىن وسۋى كەرەك. كەشە پرەمەر باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ توراعالىعىمەن سەلەكتورلىق رەجيمدە وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا وسىنداي مالىمدەمە جاسالدى. بىر قىزىعى, دارىگەرلەر سانى جونىنەن رەسپۋبليكا دامىعان ەلدەردى باسىپ وزىپتى. بىراق ەمحانالاردا «اق حالاتتى» ماماندار تاپشى بولعاندىقتان, بۇل ارتىقشىلىق سەزىلمەيدى.
ۇكىمەت مۇشەلەرى 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان «دەنساۋلىق» باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىن جانە تۋىنداعان ماسەلەلەردىڭ مانىسىن قارادى. مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ 1-جىلعى قورتىندىسى بويىنشا ارالىق ەسەپ بەرگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترى ەلجان بىرتانوۆ ونىڭ اياسىندا «كەزەكسىز ەمحانا» اتتى پيلوتتىق جوبا قولعا الىنعانىن اتاپ وتتى.
«ديسپەتچەرلىك قىزمەت, ەرەسەكتەرگە, بالالارعا, قارتتارعا ارنالعان تىركەۋ بولىمدەرى (رەگيستراتۋرا), سall-ورتالىق, پاتسيەنتتەردىڭ دارىگەر قابىلداۋىنا الدىن الا جازىلۋى ۇيىمداستىرىلدى. ارتۇرلى دەرەككوزدەردەن الىنعان اقپاراتتاردى رەتتەستىرىپ, بىرىكتىرۋ ۇشىن قازاقستاننىڭ اربىر ازاماتىنا ارنالعان «دەنساۋلىقتىڭ ەلەكتروندىق تولقۇجاتىن» ۇيىمداس­تىرۋ جوباسى ىسكە قوسىلدى. بيىل بىرقاتار ەمحانالاردا بۇل جۇيەنى پيلوتتى تۇردە جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر» دەدى مينيستر.
دەگەنمەن قازاقستاندىقتار ەمحانالاردا دارىگەر­لەردىڭ قابىلدانۋىنا جازىلۋدىڭ, تالون الۋدىڭ قيىندىعىنا شاعىمدانۋىن جالعاستىرۋدا. سەبەبى, ماماندار جەتىسپەيدى, بارلارىنىڭ وزدەرى تەك جارتى كۇن عانا قابىلدايدى. بۇل پروبلەمانى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ باسشىسى دا مويىنداپ وتىر. سونىمەن بىرگە, ول بىر پارادوكستى جاعدايدى الدان تارتتى.
– حالىقتىڭ دارىگەرلەرمەن قامتاماسىز ەتىلۋى – قازاقستاندا تىپتى ەىدۇ-عا كىرەتىن دامىعان ەلدەردەگىدەن دە جوعارى! مەدبيكەلەرگە قاتىستى كورسەتكىش وسى ۇيىم مۇشەلەرىنىڭ دەڭگەيىنە شامالاس. الايدا باستاپقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك دەڭگەيىندە ايتارلىقتاي تەڭگەرىمسىزدىك ساقتالۋدا. وسىعان بايلانىستى بىز دارىگەرلەردى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ بازالىق دەڭگەيلەرىنە, ياعني امبۋ­لاتوريياعا بارۋعا ىنتالاندىرۋ جانە سوعان بەكىتۋ تەتىكتەرىن تۇزۋدەمىز, – دەپ حابارلادى ە.بىرتانوۆ.
قازاقستاندا مەدبيكەلەر ەندى مودەرني­زاتسييا­لانعان بىلىم بەرۋ جۇيەسى بويىنشا دايارلاناتىن كورىنەدى. بۇل باعىتتا فينلياندييانىڭ «قولدانبالى باكالاۆريات مودەلى» ەندىرىلۋدە ەكەن. وسى جوبا اياسىندا قازىر 6 پيلوتتىق كوللەدجدە 320 ادام دايارلانۋدا. بۇل دايارلاۋ ستاندارتتارىن «ەلىمىزدەگى بارلىق مەديتسينالىق كوللەدجدەرگە ترانسفەرتتەۋ-تاراتۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە».
ە.بىرتانوۆ «دەنساۋلىق» مەملەكەتتىك باع­دارلاماسى بيىل پرەزيدەنت جولداۋىندا قويىلعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا دا باعىتتالاتىنىن ايتتى. وسى ورايدا مينيستر جولداۋعا بايلانىستى وز سالاسىنا قاتىستى5 باستاما كوتەردى.
بىرىنشى باستاما – دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن ەمدەلۋشىلەر مۇقتاجدىعىنا باعدارلاۋ. ياعني, «بۇكىل تسيكل بويىندا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ ينتەگراتسييالانعان ۇلگىسىن ەنگىزۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن ەمدەلۋشىگە باعىتتاۋ تۇرعىسىنان قايتا قۇرۋ» كوزدەلىپ وتىر.
ەكىنشى باستاما – وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ستاندارتتارىن ەىدۇ ۇسىنىمدارىنا سايكەستەندىرۋ. ونىڭ اياسىندا مينيسترلىك جەكە مەديتسينانىڭ دامۋىنا قويىلعان كەدەرگىلەردى جويۋ, مەملەكەتتىك فۋنكتسييالاردى تاۋەلسىز كاسىبي ورتاعا بەرۋ جانە دارى-دارمەكتەردىڭ باعاسىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ بويىنشا كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋدى كوزدەۋدە.
ۇشىنشى باستاما رەتىندە ينفراقۇرىلىمدى قايتا قۇرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ادامي رەسۋرستاردى باسقارۋ ىسىن جاڭعىرتۋ جوسپارلانۋدا. تورتىنشى باستاما – مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىندە ىسكە اسىرىلاتىن قارجىلاندىرۋدىڭ يكەمدى جۇيەسى بولىپ تابىلادى. بەسىنشى باستاما – جۇيەنى باسقارۋ كەزىندە اشىقتىق جانە ەمدەلۋشىگە ەسەپ بەرۋشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋدى قاراستىرادى.
«بارلىق باستامالاردىڭ تۇپكى ماقساتى – جاھاندىق باسەكەلەستىك جاعدايىندا تسيفرلاندىرۋ جانە اقپاراتتاندىرۋ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانا وتىرىپ, تۇرعىندارعا كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ قولجەتىمدىلىگىن جانە ساپاسىن ارتتىرۋ بولادى» دەپ سەندىردى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترى.
ول جاقىندا «مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ تۋرالى» زاڭ جازىلىپ, ول بويىنشا مامس جارناسىنىڭ بازالىق تولەمدەرى تومەن­دەتىلگەنىن جانە تيىستى قورعا اۋدارىلىمداردى باستاۋ مەرزىمى 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا ارى جىلجىتىل­عانىن جەتكىزدى. سوعان قاراماستان, الەۋمەتتىك مەدي­تسينالىق ساقتاندىرۋ قورى ەندىگى قۇرىلىپ, جۇمىس جاساۋدا.
وسى تۇستا ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆ مامس ارى شەگەرىلدى ەكەن دەپ بۇل قوردىڭ تىم-تىرىس جاتپاۋى كەرەكتىگىن, اقپاراتتىق-تۇسىندىرمە جۇمىستارى «مۋلتفيلم» شىعارۋمەن شەكتەلمەۋگە تيىستىگىن ەسكەرتتى:
– مەملەكەت باسشىسى مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋدى ەندىرۋ بويىنشا كەڭ اۋقىمدى تۇسىندىرمە جۇمىسىن جۇرگىزۋ تۋرالى ناقتى مىندەت قويدى. ارينە, بۇل جۇمىس جۇرگىزىلۋدە, بىراق مينيسترلىكتىڭ دە, اكىمدىكتەردىڭ دە بەلسەندىلىگى تومەن. تالداۋ كورسەتكەنىندەي, وتكىزىلەتىن بارلىق كەزدەسۋلەرگە قاراپايىم حالىق وتە از كەلەدى. الەۋمەتتىك جەلىلەردە, ينتەرنەتتە جۇرىپ جاتقان جۇمىس ماردىمسىز. ساراپشىلار وتە از تارتىلادى.
ايتپاقشى, پرەمەر ول «تۋىندىنى» تاپقىزىپ, تاماشالاعانىن جەتكىزدى: «بىلتىر YouTube-تەگى روليكتەرىڭىزدى ارنايى قارادىم. جامان ەمەس سيياقتى, «مۋلتفيلم» تۇرىندە تۇسىرىلىپتى. بىراق حالىق مەدي­تسينالىق ساقتاندىرۋ بويىنشا جاڭا رەفورما تاياپ قالعانىن بىلمەيتىندىكتەن, ونى كورىپ جاتقاندار از. روليك عالامتوردا بىر جىلداي ۋاقىتتان بەرى تۇر. ال 10 اي ىشىندە نەبارى 4 مىڭ رەت قانا كورىلگەن» دەپ باس شايقاعان ۇكىمەت جەتەكشىسى سول «كورۋلەردىڭ» وزىن «مۋلتفيلمدى» ازىرلەۋشىلەردىڭ وزدەرى قامتاماسىز ەتۋى مۇمكىن ەكەندىگىن قوستى. سالىستىرۋ ۇشىن ايتالىق, بىلتىرعى جەلتوقسان ايىندا عالامتوردىڭ قازاقستان­دىق سەگمەنتىندە پايدا بولعان «ۇش كەلىننىڭ بيى» روليگىن بىر تاۋلىك ىشىندە 100 مىڭنان استام ادام كورگەن.
باقىتجان ساعىنتاەۆ مينيسترگە اقپاراتتىق-ناسيحاتتاۋ باعىتىندا ۇلكەن جۇمىس جۇرگىزۋدى تاپسىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, مەدساقتاندىرۋ جايىن, اسىرەسە, جۇمىسسىزدار مەن وزىن-وزى جۇمىسپەن قامتىعاندار بىلگەنى جون. «ەگەر وسى جولى, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ەندىرۋدى ساتسىزدىككە ۇشىراتساق, حالىقتىڭ بىردەن وعان دەگەن تەرىس كوزقاراسى قالىپتاسادى. سوندىقتان دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە, اكىمدەرمەن بىرلەسىپ, تۇسىندىرۋ جۇمىستارىنا كۇش-جىگەر شوعىرلاندىرۋدى تاپسىرامىن!» دەدى پرەمەر.
ۇكىمەت مۇشەلەرى وسى كۇنگى وتىرىستارىندا «كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن بىراۋىزدان ماقۇلدادى. ەلباسىنىڭ جولداۋىن جانە بيىلعى اقپانداعى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ازىرلەنگەن بۇل قۇجات زەينەتاقى جانە جاردەماقىلاردى كەزەڭ-كەزەڭمەن كوتەرۋدى قاراستىرادى. زاڭ جوباسى الدا پارلامەنتكە ەنگىزىلەدى جانە اعىمداعى پارلامەنتتىك سەسسييا اياقتالعانشا قابىلدانادى دەپ كۇتىلۋدە.

 

ايحان شارىپ

 

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*