ۇكىمەت اتا-انالارعا گرانت تاراتپاق

1800
0
بولىسۋ:

جوو-عا تۇسكىسى كەلەتىن تالاپكەرلەر سيياقتى, ەندى وز بوبەگىن بالاباقشاعا ورنالاستىرۋدى قالايتىن اتا-انالار اراسىندا دا «مەملەكەتتىك گرانت» تاراتىلۋى مۇمكىن. ەلدى ەلەڭ ەتكىزگەن وسىنداي جاڭالىعىن كەشە دەپۋتاتتارعا بىلىم جانە عىلىم مينيسترى ە.ساعاديەۆ حابارلادى. بۇل كۇنى ماجىلىستە ۇكىمەت ساعاتى وتىپ, وندا وتاندىق بىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسى قارالدى.

جيىندى اشقان پالاتا توراعا­سى­نىڭ ورىنباسارى, «نۇر وتان» فراك­­تسييا­سىنىڭ جەتەكشىسى گ.يسيم­باەۆا بى­لىم بەرۋدىڭ وزەكتى ارى تۇيىندى ما­­سە­لە­لەرىنە توقتالدى. ونىڭ با­عا­لاۋىن­شا, قازاقستانداعى بۇل سالا رە­فور­­ما­­لارى «بەيبەرەكەت جانە وي­­لاس­تىرىل­ماعان» سيپاتقا يە ارى كوبىنە اياعىنا دەيىن جەتكىزىلمەيدى.
– سوڭعى 11 جىلدا بىلىم بەرۋ جۇيە­سىنە رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 1 تريلليون 207 ميل­ليارد تەڭگە جۇم­سالدى. بۇل رەتتە بىلىم قىز­­مەت­كەر­لەرى­نىڭ جالاقىسى – بۇگىندە ەڭ تو­­مەندەرىنىڭ بىرى جانە نەبارى 86,5 مىڭ تەڭ­گەنى قۇرايدى, – دەدى گۇل­ميرا يسيمباەۆا. ونىڭ دەرەگىنشە, مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە ۇيىم­دارىن پەداگوگيكالىق ساپالى كادر­لارمەن قامتاماسىز ەتۋ دە – ۇلكەن پروبلەما. اسىرەسە, تاربيەشىنىڭ كومەكشىلەرى جە­تىسپەيدى, ويتكەنى ولارعا بار-جو­عى 29 مىڭ تەڭگە جالاقى ۇسىنىلادى ەكەن.
– وقۋشىلار ورنىنىڭ تاپشى­لى­عىنا, مەك­تەپتەردىڭ اپاتتى كۇيگە جەت­كەنىنە, ۇش اۋى­سىممەن وقيتى­نى­نا قاتىستى ماسە­لە­لەر­دى جىلدا تال­قىلايمىز. قازاقستاندا مەكتەپ­تەر­دىڭ 40%-دان استامى – شاعىن جيى­ن­تىقتى مەكتەپتەر. اۋىلداردىڭ بار­لىعىنان بىردەي وقۋشىلاردى تا­سىمال-
داۋ ۇيىمداستىرىلماعان. مەك­تەپتەردىڭ
30%-ىنىڭ فيزيكا, حي­مييا, بيولوگييا بويىن­شا جاڭا مو­ديفيكاتسيياداعى كابي­نەت­تەرى جوق. 1277 مەكتەپ سپورت زالى دەگەننەن مۇل­­دەم قۇرا­لاقان. بۇلاردا دەنە شى­نىق­تىرۋ بويىنشا بىلىم ستان­دارتى قالاي ورىن­دالۋدا دەگەن سۇراق تۋادى, – دەدى ۆيتسە-سپي­كەر.
وز سوزىن بالاباقشا ماسەلەسىنەن باس­تا­عان بىلىم جانە عىلىم مي­نيست­رى ەرلان سا­عاديەۆ بۇل سالاداعى سى­بايلاس جەمقور­لىق­پەن كۇرەسۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. وسى ماق­ساتتا بۇكىل قازاقستان بويىنشا بىر بالاباقشا كەزەگى قۇرىلاتىن بو­لىپتى. ايتپەسە, قازىر ار قالانىڭ وز كەزەگى بار. مينيستردىڭ مالى­مە­تىن­شە, 2016 جىلى 77 مىڭ ورىنعا ار­نالعان 825 مەكتەپكە دەيىنگى بىلىم بەرۋ ۇيىمى اشىلىپتى. سونىڭ ىشىن­دە 600-ى – جەكەمەنشىك بالاباق­شا.
– وسىنىڭ ارقاسىندا 3-6 جاس­تا­عى بالا­لاردى بالاباقشالارمەن قام­تۋ 81 پايىزدان 85 پايىزعا دەيىن وستى. بۇدان ارى نە ىستەۋىمىز كەرەك? بى­رىنشىدەن, جاڭا سانيتارلىق نور­ما­لاردى قابىلداۋ قاجەت. بۇل – ورىن تاپشىلىعىنىڭ بىردەن-بىر سە­بەبى. جاڭا «سانپين»-دەر ۇش اي بويى تالقىلاندى, مىڭداعان مامان وز پىكىرلەرىن بىلدىردى. قازىرگى ۋا­قىت­تا جاڭا «سانيتارلىق ەرەجەلەر مەن نور­مالار» ۇلتتىق ەكونوميكا مي­نيستر­لىگىنىڭ كەلىسىمىنەن وتۋدە. بىز ولاردى بىر اي ىشىندە قابىلدايمىز, – دەدى مينيستر.
ەكىنشىدەن, كەزەكتەردى تارتىپكە كەل­تىرىپ, ونىڭ اينالاسىندا جەم­قور­لىقتىڭ ورۋىنە جول اشاتىن شارت­تاردى جويماق نيەتتە: «بۇل ۇشىن ەلىمىزدەگى بارلىق كەزەكتەردى «بىر رەس­پۋبليكالىق كەزەككە» بىرىك­تىرۋ­دى جوس­پار­لاۋدامىز. سونىمەن بىر­گە, بالاباق­شا­لارعا باعىتتاۋ قاعازىن بەرۋدى اۆتومات­تان­دىرامىز: ول «ەلەكتروندى ۇكىمەت» پورتالى ار­قىلى جۇزەگە اسىرىلادى», – دەدى ەرلان كەن­جەعاليۇلى.

ۇشىنشىدەن, بالاباقشالار وز قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسىن ارتتىرىپ, ار تاربيەلەنۋشى ۇشىن كۇرەس جۇرگىزۋى كەرەك. «ار وبلىستا, ار قالادا بالاباقشا كەزەگى ارتۇرلى انىقتالادى. بارلىعىندا دا ورىندى كەزەكتەگىلەر اراسىندا اكىمدىكتەر بولەدى. دۇرىسى, «بالاپان» باعدارلاماسى اياسىندا مەملەكەت بولەتىن قارجى بالاباقشانىڭ اقىسىن تولەۋى ۇشىن اتا-انالارعا بەرىلگەنى جون. بۇل جوو-لارداعى گرانت­تار بولۋ قاعيداسىنا ۇقساس. سوندا اتا-انالار وز بەتتەرىنشە ۇزدىك بالاباقشالاردى تاڭدايدى جانە مەم­لەكەتتىك تاپسىرىس سولاردىڭ سوڭىنان ىلەسە جۇرەدى. بۇل جەردە ولاردىڭ جەكە نە مەملەكەتتىك بالاباقشانى تاڭداۋى – ماڭىزدى ەمەس» دەگەن مينيستر وسى مىندەتتەردى التى اي, بىر جىل كولەمىندە ىسكە اسىرا الاتىندارىن مالىمدەدى.
«بارلىعى ادىل ارى ايقىن بولادى. تورت اكىمدىكتە – استانا, الماتى, قاراعاندى جانە قوستانايدا بۇلار پيلوتتىق جوبا رەتىندە ەندىرىلۋدە. جۇمىس توبى قۇرىلدى, ول بارلىق تورت جوبانى تالداپ, رەسپۋبليكا دەڭگەيىندە تاراتۋعا بولاتىن ۇزدىك ۇلگىسىن انىق­تايدى. جۇمىس قازىردەن جۇرگىزىلۋدە» دەپ سەندىردى بعم باسشىسى.
جاڭالىقتار لەگى مۇنىمەن بىتپەيدى. ەرلان ساعاديەۆ رەسپۋبليكادا «نولدىك سىنىپ» («نۋلەۆوي كلاسس») ەنگىزىلەتىنىن جارييا ەتتى.
– بۇل سىنىپ – 12 جىلدىق وقۋدىڭ بىرىنشى ساتىسى. ياعني, «0 سىنىپ+11 سىنىپ». ونى تولىعىمەن جۇزەگە اسىرۋعا 2019 جىلى كىرىسكەلى وتىرمىز. بۇل – بالالاردىڭ بارلىعى 1-سىنىپقا دايىن بولىپ كەلۋى ۇشىن قاجەت. ولار بارلىق ارىپتەر مەن سانداردى بىلۋى كەرەك. مۇنداي بالالار سانى – شامامەن 70-80 پايىز. بارلىق ماسەلەلەر وسى «تەڭسىزدىكتەن» تۋىندايدى: كەيبىر بالالار جۇگىرتە وقي الادى, ال باسقالارى تىپتى ارىپ بىلمەيدى. بۇل بالالاردىڭ ۇلەسى از, بىراق وسىنىڭ وزى مۇعالىمدەرگە قيىنعا تۇسۋدە. نولدىك سىنىپتى مەكتەپتە نە بالاباقشادا وتۋگە بولادى. بۇل ۇشىن ولاردا بىرىڭعاي باعدارلاما مەن وقۋلىقتار ەنگىزىلەدى. ەندى «الىپپە» مەن «بۋكۆار», ياعني ارىپتەردى تانۋ, سوزدى بۋىن-بۋىنمەن وقۋ, قاراپايىم سويلەمدەردى قۇراستىرۋدىڭ بارى – نولدىك سىنىپ ەنشىسىندە, – دەدى ول.
قاجەتتى باعدارلاما دايىن ەكەن, مينيسترلىك مۇنى دا پيلوتتىق رەجيمدە باستاماق. «بىزگە مەكتەپتەر مەن بالاباقشالاردان 300 مىڭنان استام وتىنىش تۇستى. دەمەك, بارى قولداپ جاتىر» دەدى مينيستر.
سالا باسشىسى بەس كۇندىك وقۋعا كوشۋ پروتسەسى جۇرىپ جاتقانىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار «باستاۋىش مەكتەپ بازالىق وقۋلىقتارعا اۋىسۋدا». بۇعان دەيىن اربىر مەكتەپكە ار پان بويىنشا بەس وقۋلىقتىڭ بىرىن وز بەتىنشە تاڭداۋعا رۇقسات ەتىلەتىن, بۇل اقىر سوڭىندا ار مەكتەپتىڭ ۇبت-عا دايىندىعىنىڭ ارتۇرلى بولۋىنا سوقتىرعان. «بازالىق وقۋلىقتاردىڭ اۆتورلىق قۇقىعى مەملەكەتكە تيەسىلى. بۇل وتە ماڭىزدى. سەبەبى, ولاردى ونلاين-رەجيمدە وقۋ ۇشىن عالامتوردا ورنالاستىرۋ مۇم­كىندىگى پايدا بولادى», – دەدى ە.ساعاديەۆ.
مينيستردىڭ ايتۋىنشا, كەلەسى كوپ كوتەرىلەتىن ماسەلە – ۇي تاپسىرماسىنىڭ كوپتىگى. اتا-انالاردىڭ ايتۋىنشا, وقۋشىلار ۇيدە ورىنداۋعا تيىس جات­تىعۋلاردىڭ كولەمى كەيبىر پاندەر بويىنشا 5-6 بەتكە دەيىن بارادى ەكەن. سوندا جاسوسكىن قاشان دەمالىپ ۇلگەرەدى? سپورتپەن شۇعىلدانۋعا, دامۋعا قاجەتتى باسقا دا ىستەرگە ۋاقىتتى قايدان تابادى?
– بىزدىڭ وقۋشىلار ۇي تاپسىر­مالارىن ورىنداۋ بويىنشا 65 مەملەكەت ىشىندە 4-ورىندا تۇر. حالىقارالىق زەرتتەۋگە سايكەس, بىرقاتار مەم­لەكەتتەردە, سونىڭ ىشىندە قازاقستاندا ۇي جۇمىسىنىڭ كولەمى مەن بىلىم جەتىستىكتەرى اراسىندا تىكەلەي ارا-قاتىناستىڭ جوقتىعى انىقتالعان. وقىتۋ پروتسەسىن دۇرىس جولعا قويعان جاعدايدا ۇي جۇمىسىن ازايتۋعا بولادى. ازايتۋ دا كەرەك. بۇل ماسەلەمەن مۇعالىمدەر مەن مامانداردىڭ ىرى ەكى توبى اينالىستى. ەكى نۇسقا ۇسىنىلدى: بىرىنشىسى – ۇي تاپسىرماسىن بارلىق پاندەر بويىنشا جاپپاي ازايتۋ, ەكىنشىسى – تەك كەيبىر پاندەر بويىنشا ۇيگە تاپسىرما بەرۋ. ەكى جاعدايدا دا ۇي جۇمىسى ورتا ەسەپپەن كۇنىنە 1 ساعاتقا ازايادى. دەمالىس كۇندەرىنە ۇيگە تاپسىرما بەرىلمەيدى, – دەدى ە.ساعاديەۆ. قوس نۇسقا دا قازىر پەداگوگتار مەن اتا-انالار تالقىلاۋىنا ۇسىنىلىپتى.
ۇكىمەت ساعاتىندا دەپۋتاتتار ۋني­ۆەر­سيتەت بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ جۇمىسقا تۇرا المايتىنىن ماسەلە ەتىپ كوتەردى.
– رەسەي جوو-عا تۇسۋ بويىنشا بىزدەگىدەن ۇش ەسە كوپ گرانت تاراتادى. كورشىمىزدە جوعارعى بىلىمى بارلاردىڭ سانى قازاقستاننىڭ بۇكىل حالقىنىڭ سانىنا تەڭ. ال بىز ولارمەن بىر ەكو­نوميكالىق كەڭىستىكتە ومىر سۇرۋدەمىز. قىتايدا جىل سايىن جوو-لاردى اۆسترالييانىڭ بۇكىل حالقىنا تەڭەسەتىن كولەمدە تۇلەكتەر بىتىرىپ شىعادى. اقش, رەسەي جانە قىتاي جۇمىسقا قابىلەتتى تۇرعىنداردىڭ ەلۋ پايىزى جوعارى بىلىمدى بولۋعا تيىس دەگەن شەشىم قابىلدادى. قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش – 36 پايىز. بىزگە تاعى 1 ميلليون جو­عارى بىلىمدى ادام جەتىس­پەيدى. سونىمەن بىرگە, وسى ەلدەردىڭ ەشقايسىسى جوو تۇلەكتەرىن جۇمىسقا ورنالاستىرۋدى مىندەت سانامايدى, قايتا ستۋدەنتتەرگە: «سەنىڭ جۇمىس بەرۋشىڭ وزىڭنىڭ كۋرسىڭدا وقىپ جۇر» دەپ ۇيرەتەدى, – دەگەن مينيستر ە.ساعاديەۆ باستى باسىمدىق «جەكە بيزنەستى دامىتۋ» بولۋى كەرەكتىگىن مەڭزەدى.
«ۇكىمەت ساعاتىندا» مينيسترلىكتىڭ الدا استانادا پەداگوگيكالىق ۋني­ۆەرسيتەت اشىپ, سونىڭ اياسىندا عى­لىمي-زەرتتەۋلەردى جولعا قويۋ جوسپارى دا جارييا ەتىلدى.

ايحان شارىپ

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*