ۇكىمەت بانكتەردى «ۋلانۋدان» قۇتقارماق

1708
0
بولىسۋ:

ۇلتتىق بانكتىڭ وتاندىق بانكتەردى «ۋلى (توكسيچنىي) اكتيۆتەردەن», ياعني قايتارىلمايتىن كرەديتتەردەن ارىلتا الماۋى ەل باسشىلىعى تاراپىنان سىنعا ۇشىراعان بولاتىن. قارجىلىق ۇيىمداردى ساۋىقتىرۋدا ۇزاق جىل ناتيجە شىعارا الماعانى ىقپال ەتسە كەرەك, ەندى «پروبلەمالىق كرەديتتەر قورى» ۇلتتىق بانك قۇزىرىنان الىنىپ, ۇكىمەتكە بەرىلەتىن بولدى. ق.توقاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن سەناتتىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا پالاتا دەپۋتاتتارى تيىستى زاڭ جوباسىن بىردەن ەكى وقىلىمدا ماقۇلدادى.
«كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە ازاماتتىق, بانكتىك زاڭنامانى جەتىلدىرۋ جانە كاسىپكەرلىك قىز­مەت ۇشىن جاعدايدى جاقسارتۋ ماسە­لەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ادىلەت مينيسترى مارات بەكەتاەۆ قورعادى.
– بيىلعى 31 قاڭتارداعى حالىققا جولداۋىندا ەلباسى بەلگىلەگەن تاپسىرمالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا اتالعان زاڭ جوباسىندا بانكتىك سەكتوردى ساۋىق­تىرۋ بويىنشا شارالار قا­راستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, «پروبلەمالى كرەديتتەر قورى» اق-ىن ۇلتتىق قوردان ۇكىمەتكە بەرۋ قاراستىرىلۋدا, – دەپ قىسقا قايىردى مينيستر.
بۇل قور 2012 جىلدىڭ 11 قاڭ­تارىندا قۇرىلىپ, تىركەۋدەن وت­كەن. ونىڭ اكتسيونەرى جانە قارا­پايىم اكتسييالارىنىڭ قوجايىنى – ۇلتتىق بانك, ال اكتسيونەرى جانە پريۆيلەگييالى اكتسييالارىنىڭ قوجايىنى – قارجى مينيسترىنىڭ مەملەكەتتىك مۇلىك جانە جەكەشە­لەندىرۋ كوميتەتى. قوردىڭ الدىنا بەلگىلەنگەن نەگىزگى ماقسات – «ەكىن­شى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ كرەديتتىك پورتفەلدەرىنىڭ ساپاسىن جاقسار­تۋعا باعىتتالعان شارالاردى جۇ­زەگە اسىرۋ». وعان سايكەس, قور بانك­تەردىڭ پروبلەمالى كرەديت­تەرىن ساتىپ الادى جانە ولاردىڭ قايتارىلماعان سول نەسيەلەر بويىن­شا الىپ قويعان كەپىلزات­تارىن باسقارادى.
V شاقىرىلىمداعى پارلامەنت قالاۋلىلارى «پروبلەمالى كرە­ديتتەر قورىنا» قاتىستى تالاي ماسەلە كوتەرىپ, دەپۋتاتتىق ساۋال­دار جولداعانى مالىم. ولار قا­زاقستاندىق بانك سەكتورىن تۇراق­تاندىرۋعا جانە ساۋىقتىرۋعا ۇلتتىق قوردان باعىتتالعان قارا­جاتتار ۇلەسى 1 تريلليون تەڭگەگە تاياعانىن العا تارتقان. ونىڭ ۇستىنە بانكتەر ۇشىن ارنايى جەڭىل­دىكتى سالىقتىق رەجيم 2015 جىل­دىڭ سوڭىنا دەيىن ۇزارتىلعان ەدى, بۇل رەجيم قايتارىلمايتىن كرەديتتەردى سالىق تولەۋسىز ەسەپ­تەن شىعارۋدى قاراستىردى. «الاي­دا مۇنداي كومەك پروبلەمالى كرەديتتەرگە ەشقانداي ىقپال ەتپەدى: ولاردىڭ كولەمى تۇراقتى ارتىپ بارادى» دەپ دابىل قاقتى دەپۋتاتتار.
مامانداردىڭ تۇسىندىرۋىنشە, بانكتەر وزدەرىنىڭ جۇمىس جاساماي­تىن كرەديتتەرىن وسى قورعا ۇلكەن جەڭىلدىكپەن ساتۋلارى كەرەك: بانك پروبلەمالى كرەديتتەرىن ديس­كونتپەن تاپسىرادى. بۇل رەتتە
100 بىرلىككە بەرىلگەن كرەديت 20 نە تىپتى 10 بىرلىككە عانا باعالانادى (ساۋدا تىلىمەن ايتساق, 80-90 پايىز­دىق جەڭىلدىكپەن ساتادى). سەبەبى, كەزىندە بەرىلگەن نەسيەنىڭ تىپتى 10 پايىزىن قايتارۋ دا مۇڭعا تۇسەدى. وسى ون پايىزدان ارتىق وندىرگەنى – قوردىڭ ىقتيمال تابىسى. بىراق بانكتەر بۇل سحەماعا كوپ قۇلىق تانىتپايتىن كورىنەدى. ناتيجەسىندە, بانكروتقا ۇشىرا­عان كاسىپورىن-كومپانييا­لاردىڭ نىساندارى مەن مۇلىكتەرى, تىپتى يپوتەكا الىپ, قايتارماعان ازا­مات­تاردىڭ پاتەرلەرى قارجىلىق ۇيىمنىڭ مەنشىگىنە كوشىپ, ونىڭ ىلگەرى باسار قادامىن كەرى تارتقان اۋىرتپالىققا اينالۋدا.
بۇعان دەيىن ۇلتتىق بانك توراعا­سىنىڭ ورىنباسارى ولەگ سمولياكوۆ ۇكىمەتتىڭ پروبلەمالى كرەديتتەر قورىنا 2 تريلليون تەڭگە باعىتتاۋعا شەشىم قابىل­داعانىن حابارلادى. 2017 جىلعى قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا قازاقستاندىق بانكتەر ەندىگى
15,5 تريلليون تەڭگە كرەديت تارا­تىپ ۇلگەرىپتى. ونىڭ ىشىندە 3,8 تريل­­ليونى – جەكە تۇلعالارعا بەرىلگەن. بۇل رەتتە جالپى اۋقىمى 2,5 تريل­ليون تەڭگە تۇراتىن قار­جىنى ازاماتتار بانكتەردەن تۇ­تىنۋشى­لىق نەسيەگە, ياعني, تۇر­مىس­تىق تەح­نيكا, ۇيالى تەلەفون جانە باس­قالارىن ساتىپ الۋعا, ارتۇرلى توي وتكىزۋگە, شەتەلدە دەما­لۋعا جانە وزگە ماقساتتارعا العان. كاسىپ اشىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى وركەندەتۋگە 5 تريل­ليون تەڭگە كرە­ديت باعىتتالىپتى.
جالپى العاندا, تولەم تولەۋدى, ياعني, قايتارۋدى قويعان كرەديتتەر بيىلعى 1 قاڭتاردا 1,89 تريلليون تەڭگە بولدى. ەكى جىل بۇرىن ونىڭ كولەمى 3,9 تريلليون تەڭگە بولعان. ياعني, جالپى كرەديتتەگى ۇلەسى
27,7 پايىزدان 12,2 پايىزعا دەيىن تو­مەن­دەدى. بىراق داعدارىستىڭ كۇ­شەيۋىمەن بىرگە قارجىلىق سەكتور­دىڭ ماسەلەلەرى دە ارتۋدا. سون­دىقتان مەملەكەت كومەككە كەلۋدە.
بىر ايتا كەتەر جايت, اتالعان جاڭا زاڭ جوباسىنىڭ جاڭالىق­تارى مۇنىمەن شەكتەلمەيدى. ول ەلىمىزدەگى مەنشىك قۇقىعىنا دەگەن كەپىلدىكتەردى نىعايتپاق.
«زاڭ جوباسىندا مەنشىكتەن باس تارتۋ تالاپتارى ناقتىلانادى. اتاپ ايتقاندا, ودان باس تارتۋ قۇقىققا جانە مەنشىك يەسىنىڭ ەركىنە تولىق ساي بولۋعا تيىس. سون­داي-اق مەملەكەتتىڭ جانە ونىڭ ورگاندارىنىڭ مەنشىك قۇقىعىنان باس تارتۋىنا تىيىم سالۋ بەكىتىلىپ وتىر. بۇل شارالار سوت جانە قۇقىق قولدانۋ تاجىريبەسىندە ەكىۇداي تۇسىنۋشىلىكتەردى بولدىرمايدى, سونداي-اق مەنشىك قۇقىعىن قور­عاۋدى كۇشەيتەدى», – دەدى ادىلەت مينيسترى.
ونىڭ تۇسىندىرۋىنشە, زاڭ جو­باسىندا سونىمەن بىرگە, ادام­گەرشىلىكتىك نەمەسە فيزيكالىق ازاپ شەگۋ ناتيجەسىندە, قازا تاپ­قان ازاماتتاردىڭ تۋعان-تۋىستا­رىنا مورالدىق زيياندى وتەۋدى تالاپ ەتۋ قۇقىعى بەلگىلەنبەك.
مينيستر م.بەكەتاەۆ باياندا­ماسىن اياقتاعان سوڭ سەنات تورا­عاسى ق.توقاەۆ ۇكىمەت مۇشەلەرىنە قايىرىلىپ, ەگەر شەتىن ماسەلە بولماسا, زاڭ جوبالارىن كوپ تال­قىعا سالماي, قاۋىرت قابىلداۋ تۋ­رالى ۇسىنىستار بۇدان بىلاي قا­بىلدانبايتىنىن قاتاڭ ەس­كەرتتى.
– ۇكىمەت باسشىلىعىنىڭ وتى­رىسقا قاتىسىپ وتىرعانىن پاي­دالانا وتىرىپ, ەسكەرتكىم كەلەدى: زاڭ جوبالارىن دال وسىلاي قىس­قامەرزىمدە بىز سوڭعى رەت قاراپ وتىرمىز. قىسقامەرزىم ىشىندە قابىلداۋدى سۇراۋدى توقتاتىڭىز­دار. بىز بۇل جولى تىلەكتەرىڭىزدى قابىل الامىز, بىراق مۇنىڭ اقىر­عى رەت جاسالىپ وتىرعانىن ەس­كەرىڭىزدەر! – دەدى سپيكەر.
وسى كۇنگى جالپى وتىرىس­تارىندا سەناتورلار 2017 جىلعى بيۋدجەتكە تۇزەتۋلەر ەنگىزەتىن زاڭ جوباسىن دا ماقۇلدادى. قوس قۇجات تا ەندى ەلباسىنىڭ قول قويۋىنا جولدانادى.

ايحان شارىپ

 

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*