«اجالدى ويىن» اپانىن اۋىزدىقتاي الامىز با?

2203
0
بولىسۋ:

ىشكى ىستەر مينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆ سۋيتسيدكە يتەرمەلەيتىن جاتجۇرتتىق الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن سايتتاردىڭ بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر پسيحيكاسىنا قالاي ىقپال ەتەتىنىن بايانداپ بەردى.
بۇل اڭگىمە پارلامەنت قابىرعاسىندا ايتىلدى: كەشە «باس پوليتسەي» ۇكىمەت ساعاتى اياسىندا دەپۋتاتتار الدىندا ەسەپ بەرگەن بولاتىن.
«ولىم توپتارىمەن» كۇرەسۋشى قا­زاق­ستاندىق پوليتسەيلەر ماڭداي سوعا­تىن ەڭ ۇلكەن ماسەلە جانە كەدەرگى – ۇلتى­مىز­دىڭ بولاشاعىنا قاۋىپ تون­دىرەتىن الگىن­دەي قاسكوي ينتەرنەت-رەسۋرستار قو­جايىندارىنىڭ قا­زاق­ستان اۋماعىنان تىس جەرلەردە ورنا­لاسۋى بولىپ وتىر. ق.قاسىموۆ قازاق ەلى­نىڭ جاس ۇرپاعىن «وز ەركىمەن» ومىر­دەن كەتۋگە ارانداتاتىن توپتاردى انىق­­تاۋ ۇشىن وز ۆە­دومست­ۆو­سىنىڭ عا­لام­­تورعا مونيتورينگ جۇر­گىزەتىنىن جەت­­كىزدى.
– «سينيي كيت», «تيحيي دوم» توپ­تا­رىن تەكسەرۋدەمىز. مينيسترلىككە وقۋ­شى­لاردىڭ اتا-انالارىنان, تۋعان-تۋى­ستارىنان, مۇ­عا­لىم­دەردەن شا­عىم­دار تۇسەدى, بىز بارلىق فاك­تىلەر بويىنشا ىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرامىز. الاي­دا مۇنداي ينتەرنەت-رەسۋرستاردىڭ قا­زاقستاننان تىس ورنالاسۋى ۇلكەن ما­سەلە بولۋدا. ماسەلەن, «ۆكونتاكتە» الەۋ­مەتتىك جەلىسى – رەسەيدە, Facebook پەن Instagram – اقش-تا. بۇدان شىعار جول قانداي? بىز بۇ­لار­دىڭ يەلەرىن قا­زاقستاندىق پايدالانۋ­شىلاردىڭ بار­لىق دەرەكتەرىن قازاقستاندا ۇستاۋعا نەمەسە ەلىمىزدە قازاقستاندىق پرو­ۆاي­دەرلەر ارقىلى جۇمىس ىستەۋگە زاڭ جۇ­زىندە مىن­دەتتەۋگە تيىسپىز. ايتپەسە, قا­زىر اربىر وقي­عا بويىنشا پروكۋرا­تۋرا ارقىلى سۇراۋ جا­سايمىز. بىراق ار ەلدىڭ زاڭناماسى ار باسقا. ول سۇراۋى­مىز تيىستى جەرىنە جەتكەنشە, ۇزاق ۋا­قىت وتەدى, – دەدى ق.قاسىموۆ.
ارينە, الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ قازاق­ستان­­دىقتار دەرەكتەرىن ەلىمىزدە ۇس­تاۋ­عا ماجبۇرلەۋ وڭاي شارۋا ەمەس. كورشى رە­سەي بىلتىر وسىنداي زاڭ قابىلدادى, بى­راق ول ۇلكەن قارسىلىققا كەزىگۋدە. سەبە­بى, بۇل دەرەكتەردى ساقتايتىن داتا-ورتا­لىق­تار سالۋى كەرەك, ال بۇل ىسكە شەتەل­دىك­تەر­دىڭ ينۆەستيتسييا قۇيعىسى جوق, ويتكەنى الەمدە دايىندارى جەتكىلىكتى. سوندىقتان ىىم ازىرگە وز كۇشىمەن شەشۋگە تالاپتانۋدا.
– وتكەن جىلى رەسەيدە فيليپپ بۋدەي­كين ۇستالدى, ول F57 «ولىم توبىن» قۇرعان جا­نە بىرنەشە جاسوسپىرىمنىڭ ولىمىنە قا­تىس­تى دەپ ايىپتالۋدا. بىراق ونىڭ جۇمى­سىن «ىزباسارلارى» جالعاستىرىپ اكەتتى. نا­تيجەسىندە, مۇنداي توپتار سانى تىپتەن كو­بەيدى, ولار اراسىندا F58, «پوزۆوني منە ۆ 4.20» دەگەندەر بار. ول ول ما, بۇل ارە­كەت­تەر Whats App, Instagram, Facebook سەكىلدى ۇيالى تەلەفون قوسىمشالارىنىڭ پايدا­لانۋ­شىلارىنا دا تارالا باستادى. بىزدە بۇ­گىندە ارناۋلى قىزمەت وسىلاردى قادا­عا­لاۋمەن شۇعىلدانۋدا. شارالار قابىل­داۋ­دا­مىز, – دەدى ىشكى ىستەر مينيسترى.

ق.قاسىموۆ بالالاردىڭ بۇل «اجالدى ويىنعا» قالاي تارتى­لا­تىنىن اتا-انا­لار­دىڭ بىلگەنى جون ەكەنىن بىلدىردى:
«بۇلار بالالار پسيحيكاسىنا اسەر ەتەدى, ولاردى ارتۇرلى جولمەن ەلىك­تىرەدى. بىز قارادىق, شامامەن 50 كۇن بەرىلەدى, ار­بىر كۇندە بالادان قانداي دا بىر ارەكەتتەر جا­ساۋدى تالاپ ەتەدى. ايتالىق, 18-كۇنى «تاڭ ازاندا, 4.20-دا ويان, ەڭ ۇلكەن عيمارات شاتىرىنا شىق تا, قوزعالماي تۇر» دەيدى. 19-كۇنى ەڭ ۇلكەن كوپىرگە, 21-كۇنى ەڭ ۇلكەن كرانعا بار. 28-كۇنى «مەن كيتپىن!» دەپ انت بەرۋدى ۇسىنادى. كەيىن 39-49-كۇندەرى 4.20-دا ويانۋ, قور­قى­نىشتى فيلمدەردى كورۋ ۇسى­نىلادى. 50-كۇنى «وزىڭدى-وزىڭ ولتىر, اسى­لىپ ول نەمەسە ۇلكەن بيىكتىكتەن سەكىر!» دەپ حابارلاما جازادى» دەدى قالمۇحانبەت قاسىموۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ىىم-دەگى ارناۋلى قىزمەتكەرلەر قازاقستانعا قاتىستى 100-دەن استام فاكتىنى اشكەرەلەپ, ولار بو­يىنشا ماتە­ريال­داردى ينتەرنەت-رە­سۋرس­تاردى توسقاۋىلداۋى ۇشىن اقپارات جانە كوم­مۋنيكاتسييالار مي­نيسترلىگىنە تاپسى­رىپ­تى.
«بيىلعى قاڭتار-اقپاندا كامە­لەت­كە تولماعانداردى وسىعان تارتۋ­دىڭ 63 وقي­عا­سى تىركەلدى. سونىڭ ىشىندە 15 بالا وز تان­دە­رىنە ارتۇرلى جاراقات سالىپ ۇلگەرگەن» دەدى مينيستر.
ونىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىرعى جىلى وزىنە-وزى قول سالۋعا تالاپ­تانۋ فاكتىلەرى بويىنشا 44 قىل­مىس­تىق ىس قوزعالىپتى. 16 بالا ومىرمەن قوش ايتىسقان. «بارلىق وقي­عالار بويىنشا تەرگەۋلەر جۇر­گىزىلدى. بىردە-بىر جاعدايدا ولاردىڭ وسى ويىن­دار­دا ويناعانى راستال­مادى. «ولىم توبى» ما­سەلەسى قازاق­ستاندا تەك قاڭتار-اقپاندا پايدا بولدى. الگى ايتىلعان 63 وقيعانىڭ 15-ىندە بالالار وز پاراقشالا­رى­نىڭ تا­نى­مالدىلىعى دەڭگەيىن كوتە­رۋ ۇشىن جاي ەرمەك ەتكەن ەكەن» دەدى اقپارات قۇرال­دارىنا سۇحبا­تىندا ق.قاسىموۆ.
وز كەزەگىندە دەپۋتاتتار سۇرا­عىنا جا­ۋاپ قايىرعان باس پرو­كۋ­رور­دىڭ بىرىنشى ورىن­باسارى يوگان مەركەل بۇل ماسەلەنى «سالماقتى» دەپ باعالادى.
– باس پروكۋراتۋرادا دا وسىمەن اي­نا­لى­ساتىن ارناۋلى قىزمەت قۇ­رىل­عان. ولار كۇن سايىن مونيتو­رينگ جۇرگىزەدى. زاڭ­نا­ما­عا ەنگىز­ىل­گەن وزگەرىستەر مۇنداي ين­­تەر­­نەت-رەسۋرستاردى تولىق جا­ۋىپ تاستاۋ ۇشىن سوتقا شاعىم تۇسىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ايتىلىپ وتىرعان توپتار بويىنشا تيىستى جۇ­مىستار جۇرگىزىلۋدە, – دەپ باياندادى ي.مەركەل.
جالپى, كەشەگى «ۇكىمەت ساعاتى» تۇر­مىس­تىق زورلىق-زومبىلىق ماسەلەلەرىنە ارنالعان بولاتىن. وسى ورايدا دەپۋتاتتار قۇزىرلى ورگانداردان بالالارعا قاتىستى زورلىققا توسقاۋىل قويۋ ماسەلەسىن پىسىق­تاۋدى سۇرادى. «جاسوسكىن بالالاردى زورلاۋ جانە ولارمەن زورلىقشىلاردىڭ ۇزاق ۋاقىت بىرگە تۇرۋى فاكتىلەرى جۇرتشىلىق جا­نىن تۇرشىكتىرەدى. ستاتيستيكا دا سوڭعى جىلدارى قاتتى تىكسىنتۋدە: 2013 جانە 2016 جىلدار ارالىعىندا ەلىمىزدە 15-18 جاس­تاعى كامەلەتكە تولماعان قىز بالالاردىڭ جۇك­تى بولىپ قالۋىنىڭ جىل سايىن 4,5 مىڭ­نان 5,5 مىڭعا دەيىنگى فاكتىسى تىر­كە­لە­دى» دەپ جاعا ۇستادى ماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير بوجكو.
ىىم دەرەگىنشە, قازىرگى كەزدە قا­زاق­ستان­دا اتا-اناسىنىڭ بىرى نەمەسە ەكەۋى دە ىشەتىن, ەسىرتكى پاي­دا­لاناتىن شامامەن 12 مىڭ وت­با­سىدا 16 مىڭنان استام بالا ومىر سۇرىپ جاتىر. وتكەن جىلى بالا تاربيەلەۋ بويىنشا مىندەت­تە­مە­لەرىن ورىنداماعانى ۇشىن 5,5 مىڭنان استام اتا-انا اكىمشىلىك جازاعا تارتىلعان. مىڭنان استامى «اتا-انا قۇقىعىنان» ايىرىلىپتى. ىىم باس­شى­سى جازالاۋمەن ماسەلە شەشىل­مەي­تىنىن العا تارتىپ, ونىڭ ورنىنا ونداي اتا-انا­لار­دى ساۋىق­تىرۋ جانە جۇمىسقا ورنا­لاس­تىرۋ بويىنشا جاۋاپتى ورگاندار شارا قابىلداعانى جون دەگەن ۇسىنىس ايتتى.

 

ايحان شارىپ

 

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*