ەلباسى تاپسىرمالارى جىگەرلى جۇمىسقا ۇلاسادى

1471
0
بولىسۋ:

دامۋىمىز جەدەل, كەلەشەگىمىز كەمەل بولۋى ۇشىن ەڭ الدىمەن, اربىر مەملەكەتتىك قىزمەتشىدەن, ۇكىمەتتىڭ ار مۇشەسىنەن سارقىلماس كۇش-جىگەر, قاجىماس قاجىر-قايرات, اقىل-وي مەن ەڭبەك تالاپ ەتىلەدى. وتكەن جۇمادا مينيسترلەر كابينەتىن جيناپ, كەڭەيتىلگەن وتىرىس وتكىزگەن ەلباسى بولاشاقپەن استاسىپ جاتقان بۇگىنگى ماڭىزدى ىستەر مەن مەجەلى مىندەتتەردى بەلگىلەگەن بولاتىن. ەرتەسىنە ۇكىمەت وتىرىسىن شاقىرعان پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ پرەزيدەنت تاپسىرمالارى ساليقالى جۇمىستارمەن سۇيەمەلدەنۋگە تيىستىگىن اتاپ كورسەتتى.  

دۇنيەجۇزىندەگى 200-دەن اسا مەملەكەت اراسىندا قازاقستان «الەمدىك اسىراۋ­شى­لاردىڭ» بىرى سانالادى. بىز وز مۇناي-گا­زى­مىزدى جەتكىزۋ ارقىلى ادامزاتتى ومىر ۇشىن اسا قاجەتتى جىلۋ-جارىقپەن, ال اس­تىق جونەلتۋ ارقىلى الەم تۇر­عىن­دارىن ازىق-تۇلىكپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر­مىز. ەندى قازاقستاننىڭ جاھاندىق ەكس­پورتتاۋشى رەتىندەگى رولى ەسەلەپ ارتۋعا تيىس. وسى ورايدا قازاقستاندا ەكسپورت پەن يم­پورتقا جەكە جاۋاپ بەرەتىن جاڭا ۇلتتىق كوم­پانييالار پايدا بولاتىنى جارييا ەتىل­دى. ۇكىمەت وتىرىسىندا باقىتجان سا­عىن­تاەۆ ينۆەستيتسييالار جانە دامۋ مي­نيست­رى­نە وسى ۇلتتىق كومپانييانى قۇرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدى تاپسىردى.
– جەڭىس ماحمۇدۇلى! – دەدى مينيستر ج.قاسىمبەككە قايىرىلعان ۇكىمەت جە­تەك­شىسى. – ەكى اپتا مەرزىم ىشىندە ەكسپورت جا­نە يمپورت جونىندەگى ۇلتتىق كومپ­ا-نييا­لاردى قۇرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ەن­گى­زىڭىز. سونداي-اق سالالىق مينيستر­لىك­تەر­مەن جانە اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, پرە­زيدەنت اتاپ وتكەن 72 نىساننىڭ ار­قاي­سىسى بويىن­شا ماسەلەلەردىڭ بايى­بىنا بارىپ, تيىس­تى شارالار كەشەنىن تۇ­زىڭىز! مۇددەلى مەم­لەكەتتىك ورگاندارمەن, اكىمدىكتەرمەن جا­نە ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىر­گە جاڭا جوبالاردى ىرىكتەۋ بويىنشا تيىم­دى تاسىلدەردى ازىرلەۋىڭىز كەرەك. مەم­لە­كەتتىك قولداۋدى تەك باسەكەگە قابىلەت­تى­لىكتى ارتتىرۋ جانە ەكسپورتتىق نارىقتارعا شىعۋ بويىنشا ناقتى جوس­پارلارى بار جوبالار عانا الۋعا تيىس! – دەپ نىقتادى ب.ساعىنتاەۆ.
پرەمەر-مينيستر ينۆەستيتسييالار جا­نە دامۋ مينيسترلىگىنە سىرتقى ىستەر مي­نيسترلىگىمەن تىزە قوسا وتىرىپ, وتاندىق ونىمدەردىڭ ەكسپورتىن شەتەل نارىق­تا­رىن­دا ىلگەرىلەتۋ بويىنشا بىرلەسكەن جوس­پاردى ازىرلەۋدى جانە بەكىتۋدى جۇكتەدى. بۇل ىسكە دە ەكى اپتا مەرزىم كەسىلدى.
وسىنىڭ الدىندا مەملەكەت باسشىسى ين­دۋسترييالاندىرۋ اياسىندا ىسكە قوسىل­عان­دار اراسىندا جالپى سوماسى 150 ميل­ليارد تەڭگە ينۆەستيتسييا سالىنعان 72 جاڭا كاسىپورىننىڭ نە شامالى عانا جۇكتەل­گەنى­نە, نە مۇلدەم توقتاپ تۇرعانىنا نازار اۋدارت­قان ەدى. پرەزيدەنتتىڭ بايلامىنشا, وسى كاسىپورىنداردىڭ ەڭ قۇرىعاندا, جار­تىسى تولىق جۇمىس جاساسا, ەل ەكو­نو­مي­كا­سىنا ۇلكەن پايدا كەلتىرەدى.
سوندىقتان ۇكىمەت وتىرىسىندا با­قىت­جان ساعىنتاەۆ وزىنىڭ بىرىنشى ورىن­با­سارى ا.مامينگە وسى اپتادا اتالعان كاسىپورىنداردىڭ جاعدايىنا تەرەڭ تالداۋ جاساۋدى تاپسىردى: «اتىن اتاپ, تۇرىن تۇس­تەپ شىعىڭىز, قايسىسىنىڭ قانداي ما­سە­لەسى بار, نەگە مۇقتاج? بالكىم, كەيبىرىنە كو­مەك ەندىگى كەرەك تە ەمەس شىعار, ولاردى قاي­تا جانداندىرعاننان, جاۋىپ تاستاعان جەڭىل بولار. نەگە بۇلاي بولعانىن دا تۇ­سىنۋى­مىز كەرەك» دەدى ۇكىمەتباسى.

الەمدىك قارا بازارداعى باسەكەلەستىككە توتەپ بەرۋ ۇشىن وتاندىق وندىرۋشىلەر مەملەكەتتەن پارمەندى, تيىمدى قولداۋ كورگەنى ابزال. ايتپەسە تىلى مىقتى بولماسا, حالىقارالىق نارىقتا تەگەۋرىندى ەكسپانسييا جاساۋ مۇمكىن ەمەس.
وسى ورايدا ۇكىمەت جەتەكشىسى مەملە­كەتتىك ساتىپ الۋلارداعى وتاندىق تاۋارلار ۇلەسىن ارتتىرۋدى تاپسىردى. دەگەنمەن ەلىمىزدەگى كاسىپكەرلەر مەملەكەتتىڭ نەنى ساتىپ الىپ جاتقانىن ۋاقىتىندا بىلمەي قالاتىنى جاسىرىن ەمەس. تەك وزى دىتتەگەن كومپانييالاردىڭ جەڭۋىنە جول اشۋ ۇشىن وزگەلەردىڭ بەيماعلۇم بولۋىنا ارامقول شەنەۋنىكتەر دە ىقپال ەتەتىنى جاسىرىن ەمەس. بۇعان بۇدان بىلاي توسقاۋىل قويۋ ماقساتىندا ۇكىمەت قازاقستانداعى بارلىق وندىرۋشىلەر مەن ساتىپ الۋلاردىڭ بىرىڭ­عاي تۇعىرناماسىن قۇراتىن بولدى.
ب.ساعىنتاەۆ بۇعان دەيىن «اۆتوكولىكتەر بويىن­شا ورتالىقتاندىرىلعان مەملەكەت­تىك ساتىپ الۋلار تەتىگى ەنگىزىلگەنىن» مى­سال­عا كەلتىردى: بۇل وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ الەۋەتىن ارتتىرىپ, ولاردىڭ وندىرىسىن جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك بەرگەن كورىنەدى.
– بىز بيىل وسىنداي جۇمىستى جيھاز جانە جەڭىل ونەركاسىپتە جۇرگىزۋگە ۋاع­دا­لاس­تىق. مۇنداي سالالاردىڭ تىزىمىن كەڭەيتۋىمىز كەرەك. ينۆەستيتسييالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنە ۇكپ-مەن بىرلەسىپ, بىر اپتادا وسى ماسەلە بويىنشا ناقتى ۇسىنىستار ەنگىزۋدى تاپسىرامىن. قارجى مينيس­ترلىگىنە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ­لاردى وتكىزۋ كەزىندە وتاندىق ونىمدى پاي­دا­لانۋ تۇرعىسىنان كونكۋرستىق قۇجات­تامالاردى مۇقييات باقىلاۋدى جۇكتەيمىن! – دەدى.
ول كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ, ياعني, قۇرىلتايشىسى مەملەكەت بولىپ تابى­لاتىن كاسىپورىندار مەن ۇلتتىق كوم­پانييا­لاردىڭ ساتىپ الۋلارىنا جەكە توقتالدى. ۇكىمەت جەتەكشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماسەلەدە بىرىڭعاي ساياسات جوق: «سامۇرىق-قازىنا» تەندەرلەرى جەكە زاڭمەن, اكىمدەر مەن مەمورگانداردىڭ ساتىپ الۋلارى – بولەك زاڭمەن, ال جەكە سەكتوردا – وزدەرىنىڭ ىشكى ەرەجەلەرىمەن رەتتەلەدى.
«بۇل تەتىك تۇبەگەيلى تۇردە قايتا قاراۋدى تالاپ ەتەدى. بىر اپتالىق مەرزىمدە ايقىندىق پەن قولجەتىمدىلىكتى ەسكەرە وتىرىپ, وسى كومپانييالارعا ارنالعان ساتىپ الۋلاردىڭ بىرىڭعاي ەرەجەلەرى بويىنشا ورتاق تاسىلدەر ازىرلەنۋگە تيىس! نەگە مەن مۇنى تەز جاساۋ كەرەك دەپ وتىرمىن? ويتكەنى جاقىن ۋاقىتتا ساتىپ الۋلار باستالادى. دەمەك, بىز شايقالىپ جۇرگەنشە, تيىستى قاعازداردى, ەرەجەلەردى قاراعانشا, پروتسەسس باستالىپ كەتەدى دە, ويعا العانىمىزدىڭ بارى كەلەسى جىلعى ساتىپ الۋلار ۇلەسىنە قالادى. ەندەشە, بۇل جۇمىس بارىنشا جەدەل جۇرگىزىلۋى قاجەت. اتالعان تاسىلدەر نەگىزىندە قارجى مينيس­ترلىگىنە بىرىنشى توقساننىڭ سوڭىنا دەيىن تيىستى زاڭ جوباسىن ازىرلەۋدى تاپسىرامىن!» دەدى ب.ساعىنتاەۆ.
پرەمەر بارلىق ساتىپ الۋلار بىر ەلەكتروندى الاڭدا, ەلەكتروندى فورماتتا جۇرگىزىلۋگە تيىستىگىن نىقتادى. سوندا وعان وتاندىق وندىرۋشىلەر قول جەتكىزىپ, مەيلىنشە مول پايدا تابا الادى. قولدا بار دەرەكتەر بويىنشا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردىڭ, كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ ساتىپ الۋلارىنىڭ جالپى قۇنى 9,7 تريلليون تەڭگەنى قۇرايدى. وسىنشا قارا­جاتتىڭ ۇلكەن بولىگى ەلدە قالىپ, وتاندىق وندىرۋشىلەر اراسىندا بولىسكە سالىنسا, بۇل جەكە بىر داعدارىسقا قارسى قۋاتتى باعدارلاماعا اينالار ەدى.
وسىعان وراي ۇكىمەت باسشىسى ينۆەس­تيتسييالار جانە دامۋ, قارجى مينيستر­لىكتەرىن ۇكپ جانە ۇلتتىق حولدينگتەرمەن بىرلەسىپ, «ساتىپ الۋلار مەن وندىرۋ­شى­لەردىڭ بىرىڭعاي ىت-پلاتفورماسىن جاساۋعا» مىندەتتەدى. ول پلاتفورمادا كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور مەن جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردى قوسا العاندا, بارلىق تيىستى دەرەكتەر بازاسى بىرىكتىرىلەتىن بولادى.
پرەمەر-مينيستر ينۆەستيتسييالار جانە دامۋ, ەنەرگەتيكا مينيسترلىكتەرىن «اربىر ىرى كاسىپورىنمەن جۇمىس جۇرگىزىپ, جەرگىلىكتى مازمۇندى ۇلعايتۋ بويىنشا ماقساتتى ينديكاتوردى بەلگىلەۋگە» مىندەتتەدى. وسى تۇستا ۇكىمەت باسشىسى «ارسەلور ميتتال تەمىرتاۋدى» قازاقستان­دىق ونىمدى ساتىپ الۋعا قۇلىق تانىت­پاي­تىنى ۇشىن قاتاڭ سىنعا الدى.
– ولارعا قاجەت بولا قالعاندا, بىز وسى ىرى كاسىپورىندارعا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتەمىز. تيىسىنشە, ولاردان جەرگىلىكتى مازمۇن بويىنشا قايتارىم كۇتەمىز. «ارسەلور ميتتال» باسىنا قيىندىق تۇسسە بولدى, بىردەن ۇكىمەتكە جۇگىرىپ كەلەدى. جەڭىلدىكتەر مەن پرەفەرەنتسييالار الادى, ال وزى بولسا, قاجەتتىنىڭ بارىن سىرتتان ساتىپ الادى. ونى وتاندىق ونىمگە ەش يلىكتىرە الار ەمەسپىز. قاراعاندىدا رەزينالىق-تەحنيكالىق بۇيىمدار زاۋىتى دا جۇگىنگەن, ول دال ىرگەسىندە, دۋالدىڭ ار جاعىندا تۇر, بىراق كومپانييا ودان ەشتەڭە ساتىپ الماي, بارىن شەتەلدەن تاسيدى, – دەپ قىنجىلىس بىلدىرگەن پرەمەر-مينيستر جاۋاپتى تۇلعالارعا ىرى كاسىپورىندار باسشىلارىن شاقىرىپ, ولارعا ساتىپ الۋلارىنداعى جەرگىلىكتى مازمۇندى ارتتىرۋ بويىنشا تالاپ قويۋدى جۇكتەدى.
ب.ساعىنتاەۆ ساتىپ الۋلار جونىندەگى ماسەلەلەردى وزىنىڭ جەكە باقىلاۋىندا ۇستايتىنىن قاداپ ايتتى. ول تىپتى كۆازي­مەم­لەكەتتىك سەكتورداعى تول كومپا­نييا­لارىمىزدىڭ وزدەرى دسۇ تالاپتارىنا جانە وزدەرىنىڭ ىشكى ەرەجەلەرىنە سىلتەمە جاساپ, قازاق­ستاندىق مازمۇندى ارتتىرۋعا قارسى­لاساتىنىن جاسىرمادى. بۇل رەتتە پرەمەر-مينيستر «دسۇ جەرگىلىكتى مازمۇندى ارتتىرۋعا تىيىم سالماي­تى­نىن» ەسكەرتتى.
وتاندىق وندىرۋشىلەردى وركەندەتۋگە جانە ولاردىڭ ونىمىن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلارعا جىبەرۋگە قارسىلىق بىلدىرگەن بىر كومپانييانىڭ باسشىسىنا اقىرى لاۋازى­مىمەن قوش ايتىسۋعا تۋرا كەلدى. تۇسىندىرە كەتسەك, قازاقستاندا كەپىلدەن­دىرىلگەن تەگىن مەديتسينالىق كومەك اياسىندا بارلىق دارى-دارمەك پەن مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمداردى بىرىڭعاي ديستريبيۋتور – «سك فارماتسييا» مەملەكەتىك كاسىپورنى ساتىپ الادى. ەلباسى مۇنىڭ «مافيياعا» اينالىپ كەتكەنىن ايتتى: شەتەلدىك ينۆەستورلار كەلىپ, قازاقستاندا فار­ماتسەۆ­تيكالىق فابريكا اشقىسى كەلسە, «سك فارماتسييا» ولارعا مەمتاپسىرىس بەرمەيدى ەكەن. جەر تەلىمى دە بولىنبەيتىن بولىپ شىقتى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى جاڭا دەنساۋلىق مينيسترى ە.بىرتانوۆقا «سك فارماتسييادا» قارا باسىنىڭ قامىن كۇيت­تەپ, ەل مۇددەسىن اياققا تاپتاپ وتىر­عانداردى قۋىپ شىعۋدى جانە جاعدايدى تۇپكىلىكتى تۇزەۋدى تاپ­سىردى.
ۇكىمەت وتىرىسىندا باقىتجان ساعىن­تاەۆ پرەزيدەنتتىڭ كادرلىق تازارتۋ تۋرالى تاپسىرماسىنىڭ قالاي ورىندالعانىن سۇراستىردى. مينيستر ە.بىرتانوۆ «سك فارماتسييانىڭ» بىرىنشى باسشىسى وتستاۆ­كاعا كەتكەنىن حابارلادى. وزگە دە پروتسەدۋ­را­لىق راسىمدەر جۇرگىزىلىپ جاتقان كورىنەدى. بۇل كومەككە زارۋ قازاقستان­دىقتاردى دەر ۋاقىتىندا دارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ ىسىنىڭ جاقسارۋىنا ىقپال ەتۋگە تيىس. پرەمەر-مينيستر سونداي-اق مينيسترگە دارى-دارمەك پەن مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمدار بويىنشا ساتىپ الۋلارداعى جەرگىلىكتى مازمۇننىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ بو­يىن­شا ناقتى شارالار قابىلداۋدى جۇكتەدى. ايت­پەسە, قازىرگى كەزدە مەملەكەتتىڭ ساتىپ الۋلارىنداعى قازاقستاندىق فارمونىم­دەردىڭ ۇلەسى نەبارى 30 پايىزداي عانا ەكەن.
سونداي-اق مەديتسينالىق تەحني­كالاردى جەتكىزۋشىلەر سول تەحنيكانى پايدالانۋدىڭ تولىق مەرزىمىندە سەرۆيستىك قىزمەت كور­سە­تۋگە مىندەتتەلەتىن بولادى. مۇنىڭ سىر­تىن­دا قاراۋ نيەتتى شەنەۋ­نىكتەرمەن سىباي­لاسىپ, بىرنەشە ەسە قىمبات باعا بەلگىلەۋىن بولدىرماۋ ۇشىن مەديتسينالىق تەحنيكانىڭ بىرىڭعاي نومەنكلاتۋراسى قۇرىلماق.
ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس, ۇكىمەت جەتەكشىسى بيۋدجەت قاراجاتىن تيىمدى ارى ۇنەمدى پايدالانۋدى مۇقييات قاداعالاۋدى تاپسىردى. ەندى ۇكىمەت «يگەرۋ بويىنشا جاقسى كورسەتكىش ۇشىن» ەل قارجىسىن جىل سوڭىندا جەدەل جۇمساۋ تاجىريبەسىنەن باس تارتادى. بۇل ۇشىن شىعىنداردى ساپالى جانە بىرقالىپتى جوسپارلاۋعا مان بەرىل­مەك. وسى ماقساتتا قارجى مينيستر­لى­گىنە «مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىك­تەر­دىڭ بيۋدجەتتەرىن بەكىتۋدە قاتاڭ پوزيتسييا ۇس­تانۋ» جۇكتەلدى. «بىرىنشى جارتىجىلدىق قورىتىندىسى بويىنشا از يگەرگەن جاعداي­دا بيۋدجەت قاراجاتىن باسقا ماق­سات­تارعا قايتا بولۋ تۋرالى ماسەلەنى توتە­سىنەن قوي­عان جون» دەپ تۇيدى ب.ساعىنتاەۆ.
ۇكىمەت وتىرىسىنان كەيىن وتكەن باس­پاسوز ماسليحاتىندا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ تە قاتاڭ ۇستانىم تانىتىپ, اكىمدەرگە «مەملەكەتتىك بيۋدجەت قاراجاتىنان كوپ ۇمىتتەنبەي», جەرگىلىكتى جوبالاردى جەكە سەكتورمەن, بيزنەسمەندەرمەن بىرلەستىكتە جۇزەگە اسى­رۋعا كەڭەس بەردى. بۇل ۇشىن «مەملەكەت پەن جەكەنىڭ سەرىكتەستىگى» دامىتىلۋعا تيىس. ماسەلەن, بيزنەسمەن بالاباقشا سالادى, ال اكىمدىك بالاباقشا ۇشىن تولەماقىنىڭ بىر بولىگىن سۋبسيدييالاۋ ارقىلى وعان مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە ۇيىمدارىنا كەزەكتە تۇرعان اتا-انالاردى باعىتتاپ, كليەنتپەن قام­تاماسىز ەتۋى كەرەك.
مينيستر مجس ۇشىن بارلىق قولايلى جاعداي تۇزىلگەنىن ايتا كەلە, اكىمدەرگە «ەندى سونى جارنامالاۋمەن اينالىسۋدى» ۇسىندى. سونداي-اق بيىلعى بىرىنشى توقسان دا مجس قولدانىلاتىن بارلىق سەكتور بويىن­شا تيپتىك قۇجاتتار بەكىتۋ جوسپار­لانۋدا. سوندا اكىمدىك تە, ينۆەستور دا قانداي شارت­تارعا كەلىسىپ وتىرعانىن ناقتى تۇسى­نەتىن بولادى.

ايحان شارىپ 

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*