كونستيتۋتسييالىق رەفورمالار باعدارلاماسى باستاۋ الدى

6561
0
بولىسۋ:

مەملەكەت  باسشىسى نۇرسۇلتان  نازارباەۆتىڭ  بيلىك تارماقتارى  وكىلەتتىلىكتەرىن  بولىسۋ ماسەلەسىنە  وراي ۇندەۋ جارييالاپ, ارنايى جارلىق شىعارۋ  قوعام نازارىن بىردەن اۋدارىپ وتىر.  پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىنا  سايكەس الداعى بىر ايدىڭ ىشىندە بۇقارا  حالىق اتا  زاڭعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەردى  تالقىلاماق.  ال  ساياسي قايراتكەرلەر,  زييالى قاۋىم وكىلدەرى  پرەزيدەنت ۇندەۋى مەن زاڭ  جوباسىندا   قاراستىرىلعان  ماسەلەلەرگە قاتىستى وز ويلارىن بىلدىرۋدە.  حالىق  بۇل وزگەرىستەردى ەل دامۋىنداعى ەلەۋلى كەزەڭ رەتىندە باعالاپ  وتىر. سونىمەن قاتار قازاقستانداعى وسىناۋ  باستامانى  شەتەلدىك  ساراپشىلاردىڭ دا نازاردا  ۇستاۋى  پرەزيدەنت باستاماسىنىڭ تەك  ەل ۇشىن عانا ەمەس, ايماق-تىق ساياساتتا دا ماڭىزدى ەكەندىگىن كورسەتەدى.

نۇرلان دۋلاتبەكوۆ,
قر ماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:

پارلامەنت پەن ۇكىمەتتىڭ رولى ارتا تۇسپەك

ەلباسىنىڭ مەملەكەتىمىزدەگى رەفورمالارعا بايلانىستى ۇندەۋىن بارشامىز ەستىدىك. ەندى دەموكراتييالىق ساياسي جۇيەگە بىرشاما وزگەرىس ەنەدى. مۇنىڭ الدىندا دا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىنىڭ الدىندا بولعان جيىنداردا پرەزيدەنتىمىز بىرتىندەپ پارلامەنتتىك-پرەزيدەنتتىك جۇيەگە اۋىسۋ تۋرالى سوز قوزعاعان بولاتىن. وسى ماسەلەگە وراي كوميسسييا قۇرىلدى, جۇمىس توبى قىزمەت اتقارىپ جاتىر. ال كەشە مەملەكەت باسشىسى كۇللى قازاقستاندىقتارعا ويىن اشىق جەتكىزدى. بۇگىن ماتىنى جارييالاندى. الداعى ۋاقىتتا كەڭ كولەمدە تالقىلاپ, زەردەلەپ, زەرتتەيمىز. ەڭ الدىمەن, پرەزيدەنت مەملەكەتتەگى جۇيەلەردىڭ, وزدەرىڭىزگە بەلگىلى زاڭ شىعارۋ, اتقارۋشى جۇيە جانە سوت بيلىگىنىڭ ارا-جىگىن ناقتىلاۋدى ماقسات تۇتىپ وتىر. پارلامەنت پەن ۇكىمەتكە پرەزيدەنتتىڭ كوپ وكىلەتتىكتەرى بەرىلمەك. كونستيتۋتسييامىز بويىنشا, 1993-1994 جىلدان باستاپ پرەزيدەنت كوپتەگەن مىندەتتەر مەن وكىلەتتەردى وز موينىنا العان ەدى. ەندى سونى بولىپ بەرىپ, سايكەسىنشە پارلامەنت پەن ۇكىمەتتىڭ رولىن ارتتىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. مەنىڭ ويىمشا, مۇنىڭ ەكى باعىتى بار سەكىلدى.
ونىڭ بىرىنشىسى – پرەزيدەنتتىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق پروتسەستەردەگى جۇمىستارىنىڭ بارلىعىن اتقارۋ بيلىگىنە, سونىمەن قوسا قىرىققا جۋىق وز وكىلەتتىگىن بەرمەك. ال ەكىنشىدەن, بيلىك باسىنداعىلاردىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ كونستيتۋتسييالىق تۇردە تەپە-تەڭدىگىن ورناتپاق. ونىڭ ىشىندە, پارلامەنتتىڭ ۇكىمەتتى تاعايىنداۋداعى جانە دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ الدىنداعى مىندەتتەردىڭ كوپ بولۋى, سوعان وراي قاتاڭ باقىلاۋ ورناتۋ كۇشەيەدى. ۇكىمەت بۇرىن كوبىنە پرەزيدەنتتىڭ الدىندا جاۋاپ بەرسە, ەندى پارلامەنتكە ەسەپ بەرەدى. ياعني, بۇل جەردە ۇلكەن ماسەلە كوتەرىلگەلى تۇر. ول – پارلامەنتتىڭ رولىن جوعارىلاتۋ. ودان كەيىن ۇكىمەتپەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەي وتىرىپ, وسىلاردىڭ العا قويعان مىن­دەت-ماقساتتارىنىڭ ورىندالۋىنا ىقپال ەتۋدە تۇر. سونىمەن قوسا, سوت جۇيەسىن­دە ۇلكەن وزگەرىستەر بولۋ كەرەك. بىزدە رەفورمالار 1990 جىلدان باستاپ جاسالىپ كەلەدى. بىراق رەفورمالاردىڭ دا وز ۋاقىتتارى بولادى. پرەزيدەنتتىك جۇيەدەن پارلامەنتتىك جۇيەگە اۋىسۋ ۇشىن بىزگە بىراز ۋاقىت قاجەت بولدى. ويتكەنى بىزدىڭ جان باسىنا شاققانداعى ەكونوميكالىق كورسەتكىشىمىز تومەن ەدى. مەملەكەتتە اقشا بولعان جوق. ال بۇگىندە جان باسىنا شاققانداعى كورسەتكىش كوتەرىلۋى ۇشىن وسىنداي وزگەرىستەردىڭ بولۋى – قۇپتارلىق ىس. ەڭ الدىمەن, حالىقتىڭ مەملەكەتتى بيلەۋگە ارالاسۋىنا مۇددەلى بولادى. مەملەكەتتە دەموكراتييا ينستيتۋتتارى ودان ارى دامي تۇسەدى. تاعى بىر ايتا كەتەتىنى, دۇنيەجۇزى قاۋىمداستىقتىڭ تاريحىندا ەل باسشىلارىنىڭ وز وكىلەتتىكتەرىن باسقا بيلىك وكىلەتتىكتەرىنە بەرۋى وتە سيرەك قۇبىلىس. بۇل ۇندەۋدىڭ باستى ەرەكشەلىگى دە وسىندا دەپ ويلايمىن. ەگەمەندىك العان شيرەك عاسىر ۋاقىت وتكەن كەزدە مەملەكەتىمىز دامۋدىڭ ەكىنشى بىر ساتىسىنا كوتەرىلگەن سەكىلدى. جۇمىس توبىنىڭ ۇسىنىستارىمەن بىر كۇن ىشىندە تانىسىپ شىعۋ وڭاي ەمەس. بىراق مەنىڭ ويىمشا حالىقتىڭ كۇتكەنى دە وسى ەدى. تەپە-تەڭدىك ساقتاي وتىرىپ, تاڭداپ العان دەموكراتييالىق جولدا مۇقييات جۇمىس ىستەگەن جون. زاڭداردى ساپالى ەتىپ ۇسىناتىن بولامىز دەپ ويلايمىن.


احمەد مۋرادوۆ,
پارلامەنت ماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, قحا كەڭەسىنىڭ مۇشەسى:

ەلباسى يدەياسىن قۇپتايمىز

– ەلباسى نۇرسۇلتان ابىشۇلىنىڭ ۇندەۋى تاريحي مالىمدەمە بولعاندىقتان, بىز دە پرەزيدەنت, ۇكىمەت, پارلامەنت اراسىنداعى وكىلەتتىلىكتى بولىپ بەرۋ تۋرالى قۇپتايمىز. ەڭ باستىسى, بۇل حالىقپەن كەلىسىلىپ جاسالادى. ەرتەڭ تاعدىرىن قازاق جەرىمەن بايلانىستىرىپ, ونى وتانىم دەپ تانيتىن اربىر قازاقستان­دىقتىڭ قاتىسۋىمەن دايىندالاتىن ۇسىنىستار جوباسىن كورەمىز دەپ ويلايمىن. سوندىقتان بىردە-بىر ادام تىسقارى قالماي, تالقىلاۋلارعا مىندەتتى تۇردە قاتىسۋى كەرەك دەپ سانايمىن. زاڭمەن بەكىتىپ, كونستيتۋتسيياعا كىرگىزەتىندەي, بيلىك پەن قۇرىلىمدار اراسىندا بايلانىس ورناتاتىنداي, بىردە-بىر ماسەلە شەشىمسىز قالمايتىنداي ناقتى ۇسىنىستار ايتىلۋى تيىس. ال ونىڭ قالاي جۇزەگە اساتىنى جۇرتتىڭ پىكىرلەرىنەن بەلگىلى بولادى. باستىسى, ەلىمىزدە بارلىق جاعداي جاسالعان, بەيبىتشىلىك, كەلىسىم, تۇراقتىلىق, بىرلىك, ەركىندىك بار. سونداي-اق ەلىمىزدەگى باس پارتييانىڭ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ باسشىسى بولىپ وتىرعان كوشباسشىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەدەلى دە وز الدىنا. بۇگىنگى تاڭدا قانداي بولماسىن ساياسي ۇسىنىستارى­مىزدى ەش كەدەرگىسىز جەتكىزە الامىز. سول سەبەپتى دە, بارلىعى ەلباسىنىڭ حالىققا ۇندەۋىن قولدايتىنىنا سەنەمىن. دەموكراتييالىق جولمەن رەفورما جاساۋ جاڭا قادامى ەلىمىزدىڭ گۇلدەنۋىنە الىپ كەلەدى ارى وزدەرىن ناعىز پاتريوت سانايتىن ۇرپاق قالىپتاستىرادى دەگەن ويدامىن.


ەرلان سىدىقوۆ,
ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى:

ۇلكەن ساياسي وزگەرىستەردىڭ بولارى انىق

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇڭعىش رەت ساياسي ۇندەۋ جارييالادى. ۇندەۋ بيلىك تارماقتارىنداعى قۇزىرەتتىكتەردى بولۋ ماسەلەسىن قامتيدى جانە ونى حالىققا جەتكىزىپ, تالقىلاۋ قاجەت دەگەن پىكىرلەر ايتىلدى.
جالپى, قاي حالىقتىڭ, قاي ۇلتتىڭ بولماسىن باستى ارمانى – تاۋەلسىز مەملەكەتىن قۇرۋ, بەيبىت ومىر سۇرۋ. مەملەكەتتى قۇرعاننان كەيىن اربىر ۇلت ونى ۇنەمى جەتىلدىرۋ ۇستىندە بولادى. بۇل بىزگە دە تان قۇبىلىس. سوندىقتان قاناتىمىزدى جاياتىن ۋاقىت كەلدى.
بۇگىندە قازاقستاندى الەم مويىندادى, شەكارامىز بەكىدى, كورشىلەرمەن قارىم-قاتىناسىمىزدى تۇزەدىك, ەل ىشىندە تاتۋلىق ورنادى. ەكونوميكامىزدا نارىقتىق جۇيە قالىپتاستى, قوعامدا دەموكراتييالىق ۇلكەن وزگەرىستەر ورىن الىپ, الەۋمەتتىك, ساياسي توپتار قۇرىلدى. ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ العا قويعان مىندەتى, ماقساتى, تالاپتارى بار. سولاردىڭ بارلىعىن ەلباسى زەرتتەپ, زەردەلەپ, ەلىمىزدىڭ دامۋىن ارى قاراي جەدەلدەتۋ ماقساتىندا ساياسي جۇيەنى رەفورمالاۋدى ۇسىندى.
مۇنداعى باستى ماقسات – دەموكراتييالىق جولمەن ەلدىڭ دامۋىن جەدەلدەتۋ. ەكىنشىدەن, ەل باسقارۋداعى ساياسي جۇيەنى نىعايتۋ, ونى جەتىلدىرۋ. ويتكەنى قوعام وزگەردى, ال بيلىك سوعان سايكەس بولۋى قاجەت. ۇشىنشىدەن, الەمنىڭ ەشبىر مەملەكەتىندە ەلدى باسقارۋ, قالىپتاستىرۋ, قانداي ساياسي جۇيەنى پايدالانۋ كەرەكتىگىنە بايلانىستى زاڭدىلىق جوق. ونى ار مەملەكەت وزىنىڭ تاجىريبەسىنە قاراي قالىپتاستىرادى. بىز دە 25 جىل ىشىندە ەلباسى باستاۋىمەن مول تاجىريبە جينادىق. جاڭا جۇيە دە قازاقستاندىق تاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ, ۇسىنىلعان دۇنيە دەپ ەسەپتەيمىن. مۇنى بىز ن.نازارباەۆتىڭ جولى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. وسى تۇرعىدا, الدىمىزدا ۇلكەن ساياسي وزگەرىستەردىڭ بولارى انىق.


دينار نوكەتاەۆا,
الماتى ماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, قازمەمقىزپۋ رەكتورى:

ۇندەۋ – قازاقستاننىڭ وزىندىك «اۆتورلىق مودەلى»

ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «الدىمەن – ەكونوميكا, ودان كەيىن – ساياسات» دەگەن ۇستانىمىنىڭ بۇعان دەيىن بەرگەن ۋادەسى بويىنشا وزگەرەتىن ساتى تۋعانىن ۋاقىت ايقىنداپ بەردى. مەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا بيلىك تارماقتارىن بولۋ جونىندەگى ۇندەۋىنەن وسىنى تۇيدىم.
دال قازىرگى ۋاقىتتا جاھاندانۋ جۇيەسى الەم مەملەكەتتەرى الدىنا تۇرلى سىناقتاردى كەسە كولدەنەڭ قويىپ وتىر. وسى ورايدا, قازاقستان دا دۇنيەجۇزىلىك وزگەرىستەن قالماي, وعان سايكەس ىلەسۋ قاجەت. ويتكەنى پرەزيدەنت ايتقانداي, «زاماننىڭ ديدارى وزگەردى, بىز دە وزگەرۋىمىز كەرەك».
ەلباسى رەفورمانىڭ ەكى نەگىزگى باعىت بويىنشا ىسكە اساتىنىن مالىمدەدى. بىرىنشىدەن, ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك پروتسەستەردى رەتتەۋدەگى پرەزيدەنتتىڭ بىرشاما وكىلەتتىكتەرى ۇكىمەتكە جانە باسقا دا اتقارۋشى ورگاندارعا بەرىلسە, ەكىنشىدەن, بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى قاتىناستاردى تەڭگەرىمدى ەتۋ باعىتىندا زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ رولىن كۇشەيتۋ. ياعني, پارلامەنتتىڭ باقىلاۋى ۇلكەن تەتىككە اينالادى. بۇل بيلىكتى حالىققا بەرىپ, ونىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ ىسىنە تىكەلەي ارالاسۋىنا زور مۇمكىندىك بەرەتىنى انىق.
كەزىندە مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسى شاتقاياقتاپ تۇرعان ۋاقىتتا تاۋەلسىز قازاقستانعا مىقتى پرەزيدەنتتىك باسقارۋ تەتىگى كەرەك بولعانىن بىلەمىز. ول وزىن-وزى اقتادى دەۋگە تولىق نەگىز بار. ەندى جاڭادان باستالعان تاۋەلسىزدىكتىڭ شيرەك عاسىرى دامۋدىڭ الەمدىك قاعيداتتارىنا ىقپالداسقان قازاقستاننىڭ جاڭا داۋىرىنە ەسىك اشپاق. سوندىقتان ەلباسى ۇندەۋى سونى وزگەرىستەرگە جەتەلەيتىن مەملەكەت شەجىرەسىنە جاڭا تاريح پەن جاڭا زامان بەتتەرىن اشىپ, ەلىمىزدى ىرگەلى دە ىرى سەرپىلىسكە جەتەلەمەك.
سونداي-اق بۇل ۇندەۋ ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ كونستيتۋتسييانىڭ باستى كەپىلى ەكەنىن كەزەكتى رەت دالەلدەپ بەردى.مۇنداي رەفورما – الەم ەلدەرى الدىنداعى ۇلى دالا ەلىنىڭ وزىندىك اۆتورلىق مودەلى بولىپ, تالاي مەملەكەتكە ۇلگى بولارى سوزسىز.


اياگۇل ميرازوۆا,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, ى.التىنسارين اتىنداعى №159 مەكتەپ-گيمنازييانىڭ ديرەكتورى:

پارلامەنتكە – سەنىم, ۇكىمەتكە ۇمىت ارتىلدى

– ەلىمىز ەگەمەندىك العان 25 جىل ىشىندە اياققا نىق تۇرىپ, الەم مويىندايتىنداي جاعدايعا جەتتى. بۇل – ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ ارقاسى دەپ بىلەمىن. پرەزيدەنتىمىزدىڭ ۇستانىمىنىڭ بارلىعى حالقىمىزدىڭ بولاشاعى ەلىمىزدىڭ بيىكتەن كورىنۋى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ۇشىن جاسالدى. اربىر قازاقستاندىق وسىنداي كوشباسشىمىزدىڭ بارىنا قۋانامىز, ماقتانامىز!
دەگەنمەن بارلىق مىندەتتى تەك قانا ەلباسىنىڭ يىعىنا جۇكتەي بەرۋگە بولمايدى. ەندىگى جەردە پارلامەنت مۇشەلەرى جانە ۇكىمەت وزى باسقارىپ, وزى قاداعالاپ وتىرعان جۇمىسقا ەكى ەسە, ۇش ەسە سۇراۋ بولاتىنىن سەزىنۋى كەرەك. ەلباسى ەلدى حالىقارالىق دارەجەگە كوتەردى. 2050 دەيىن باعىتتاپ بەرگەن باعدارلارى ايقىن تۇر. مىنە, وسى جۇمىستاردى ىسكە اسىرۋدا ناتيجەلى جاۋاپكەرشىلىك اۋاداي قاجەت. سوندىقتان پارلامەنتكە – سەنىم, ۇكىمەتكە – ۇمىت ارتىپ وتىر.
ەلباسى «بارلىعىن سەندەرگە تاپسىردىم» دەپ قاراپ وتىرمايدى, ارى قاراي دا قاداعالاپ, باقىلاۋدا ۇستايتىنى سوزسىز. سەنىم ارتۋ بار دا, سول سەنىمنەن شىعا بىلۋ دەگەن تاعى بار. ال سەنىمنىڭ ناتيجەسىن كورۋ ەل ۇشىن دە, ەلباسى ۇشىن دە ماڭىزدى بولماق.
اتا زاڭىمىزعا وزگەرىستەر ەنەتىندىگى, كەيبىر مينيسترلىكتەردىڭ ەكىگە بولىنۋى وتە قۇپتارلىق قادام. ارقايسىسى جەكە سالا رەتىندە جۇمىس ىستەگەنى دۇرىس. سوندا پرەزيدەنتتىڭ الدىندا عانا ەمەس, حالىقتىڭ الدىندا دا بورىشتى ەكەنىن تۇسىنەتىن بولادى.


بوريس جاپاروۆ,
قر پرەزيدەنتى ارحيۆىنىڭ ديرەكتورى تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,پروفەسسور:

قوعامدىق ماڭىزى بار پروتسەسس باستالدى

– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازار­باەۆ­تىڭ بيلىك تارماقتارى وكىلەتتىلىكتەرىن بولىسۋ ماسەلەسىنە ارنالعان ۇندەۋىندە ايتىلعان قازاقستان كونستيتۋتسيياسىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىسى قوعام تاراپىنان قىزۋ قولداۋ تاۋىپ وتىر. وندا ايتىلعان نەگىزگى پىكىر پرەزيدەنت وكىلەتتىلىگىندە جيناقتالىنعان مەملەكەت باسقارۋىنىڭ بىرقاتارىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتىمەن ۇكىمەتىنە بەرۋ. بۇل شەشىمگە قالاي كەلگەندىگىن پرەزيدەنت وز سوزىندە كەڭىنەن تۇسىندىرىپ بەردى.
كەڭەس وداعى كەزىندە 74 جىلعا سوزىلعان مونوپولييالىق بيلىگىنىڭ اياسىندا تاربيەلەنگەن قازاقستان حالقى تاۋەلسىزدىك العان كۇنى وز الدىنا دەربەس مەملەكەت بولىپ شىقتى. بىراق بولاشاقتىڭ قانداي بولاتىندىعى اركىمگە دە بۇلىڭعىر ەدى. وسى ۋاقىتتا ەلدى تىعىرىقتان الىپ شىعۋ ۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتى مەملەكەتتى باسقارۋدىڭ نەگىزگى فۋنكتسييالارىن بىر ورتالىققا شوعىرلاندىرىپ, پرەزيدەنتتىڭ قولىنا تابىس ەتكەن بولاتىن. بۇل وز كەزىندە وتە دۇرىس قابىلدانعان شەشىم ەكەندىگىن ومىر وزى كورسەتىپ وتىر. سول تاريحي ۋاقىتتىڭ ىشىندە, كۇنى كەشە عانا 25 جىلدىعىن تويلاعان ەلىمىز اياعىنان تۇرىپ, قازىر دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىققا بەلگىلى, ەكونوميكاسى دامىعان, ساياسي حالىقارالىق ارەنادا وزىنىڭ ورنى بار مەملەكەت ەكەندىگىن دالەلدەي بىلدى.
ۇندەۋدە بۇگىنگى كۇننىڭ تالابىنا سايكەس مەملەكەتتى باسقارۋدىڭ جاڭا مودەلى ۇسىنىلىپ وتىر. سول وكىلەتتىلىكپەن بىرگە جاۋاپكەرشىلىكتە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن پارلامەنتىنە جۇكتەلىنەتىن بولادى. 40-قا جۋىق وكىلەتتىلىك وسى ەكى مەملەكەتتىك ورگاندارعا وتكىزىلەدى. ول دەگەنىمىز, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى, وبلىستىق, قالالىق, اۋداندىق, اۋىلدىق اكىمشىلىكتەردىڭ دە وكىلەتتىلىگى ۇلعايىپ, حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى دە ارتاتىن بولادى. بۇل ەلىمىزدە دەموكراتييانىڭ ودان ارى ورنىعىپ, دامۋىنا ۇلكەن ىقپال ەتەتىن فاكتور بولاتىندىعى بەلگىلى.
ەكىنشى ماسەلە ۇكىمەتتى قالىپتاستىرۋ, ۇكىمەتتىڭ مۇشەلەرىن بەكىتۋ, ەندى پارلامەنتتىڭ قۇزىرىندا بولادى. وز كەزەگىندە پارلامەنت ساياسي باسەكەلەستىگىنىڭ ناتيجەسىندە جەڭىسكە جەتكەن پارتييالاردان قۇرىلاتىن بولادى. نەعۇرلىم حالىقتىڭ سەنىمىنە كوبىرەك يە بولعان پارتييا وز بيلىگىن جۇرگىزە الادى دەگەن سوز. بۇل پارتييالىق جانە ساياسي قوعامدىق ۇيىمداردىڭ دا رولىنىڭ بولاشاقتا ارتاتىندىعىن كورسەتىپ وتىر. سوندىقتان دا قازاقستان حالقى وز مۇددەسىن, وز ماقساتىن وسى پارتييالارعا مۇشە بولا وتىرىپ, سولاردىڭ باعدارلاماسىن قۇرۋدا, ماقساتىن ايقىنداۋدا وز بەلسەندىلىگىن تانىتا الادى. سول ارقىلى ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ساياساتىنا تىكەلەي ىقپال ەتە الاتىن جاعدايدا بولادى. ۇلكەن ىس باستالىپ جاتىر, بۇل ۇلكەن ساياسي قوعامدىق ماڭىزى بار پروتسەسس. وسى جولدا ەلىمىزگە, حالقىمىزعا ساتتىلىك تىلەيمىن.


باقبەرگەن دوسمانبەتوۆ,
ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى:

جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيە تۇسەدى

– ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ دامۋى تۋرالى وي-پىكىرىن بىلدىرە وتىرىپ, وسىدان بەس-التى اي بۇرىن جالپى مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى لاۋازىمدى قىزمەتتەردى بولۋ تۋرالى ماسەلەنى قايتا قاراۋ كەرەك دەگەن بولاتىن. سودان كەيىن كوپ ۇزاتپاي ادىلبەك جاقسىبەكوۆ باسقارعان جۇمىسشى توبىن جاساقتاپ, وسى باعىتتا جۇمىس باستالىپ كەتكەن. مىنە, ەندى وسى جۇمىستاردىڭ بارىسى تۋرالى ارنايى ۇندەۋ جارييالادى. بۇل وتە دۇرىس بولدى. سەبەبى, 25 جىل بويى دامىعان جاعدايىمىزدا تىكەلەي پرەزيدەنتتىك باسقارۋدىڭ قاجەتتىلىگىن ومىر كورسەتتى. سونىڭ ارقاسىندا قازاقستان ەكونوميكاسى وسىپ, دامىپ, الەۋمەتتىك سالادا دا جاقسى جەتىستىكتەرگە جەتتىك. سونىمەن قاتار دۇنيەجۇزىلىك اۋقىمدا قازاقستان وزىنىڭ ايشىقتى ورنىن الىپ, تانىمال, بەدەلدى ەل بولىپ, جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتتى.
ەلباسى ۇندەۋىندەگى تاپسىرمالاردىڭ بىرى – كونستيتۋتسيياعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ. ونىڭ ىشىندە ۇكىمەتتىڭ قۇزىرىنا بىرنەشە وز فۋنكتسييالارىن بەرۋ تۋرالى شەشىمدەر قابىلداپ وتىر. ار سالا بويىنشا, ەلدىڭ, ايماقتاردىڭ دامۋى بويىنشا كوپتەگەن مەملەكەتتىك باع­دار­لامالار بار. سونىڭ بارىن بۇرىنعىداي پرەزيدەنتتىڭ بەكىتۋىمەن, پرەزيدەنتتىڭ قا­راۋىندا ەمەس, مەملەكەتتىڭ وزى سولاردى جاساپ جانە وزدەرى قاراپ, سولاردىڭ ورىندالۋىن وز­دەرىنە جۇكتەسىن دەگەن ماقساتپەن وسى مىندەتتەردى بولىپ بەرگىسى كەلىپ وتىر. ال قورعانىس سا­لاسى, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك, سىرتقى ساياسات ماسەلەلەرى پرەزيدەنتتىڭ وز قۇزىرىندا قالا بەرەدى.
ەلباسى پارلامەنتتىڭ بەدەلىن كوتەرۋ ماقساتىندا كوپتەگەن وزگەرىستەر ەنگىزۋدى ۇسىنىپ وتىر. سونىڭ بىرى – مىسالى وسى كەزگە دەيىن پرەزيدەنت اۋىسقان كەزىندە ۇكىمەت وتستاۆكاعا كەتەتىن بولسا, ەندى پارلامەنتتىڭ ماجىلىس پالاتاسى اۋىسقان كەزدە ۇكىمەتتىڭ اۋىسىپ تۇرۋى, سونىمەن قاتار ۇكىمەتتىڭ قۇرامىن جاساقتاۋ, مينيسترلىكتەردى اشۋ, اشپاۋ, سونىڭ بارىن ۇكىمەتتىڭ قۇزىرىنا بەرىپ, وزدەرى قاداعالاۋ فۋنكتسيياسىن قوسىپ وتىر. ەندى كونستيتۋتسيياعا 40-قا جۋىق وزگەرىس ەنگىزىلۋ قاجەتتىلىگى بار. ول جوعارعى سوت, باس پروكۋراتۋرا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى, قۇزىرەتىندەگى فۋنكتسييالاردى قايتا قاراۋ, ولاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ, اسىرەسە, سۋديا كورپۋسىنا قانداي تالاپتار قويىلۋ كەرەك, ول قالاي ورىندالۋى تيىس دەگەن ماسەلەلەردىڭ بارلىعىن كونستيتۋتسييا ارقىلى وزگەرتۋ سۇراقتارىن قويىپ وتىر. مەنىڭ ويىمشا, بۇل دەر كەزىندە كوتەرىلىپ وتىرعان ماسەلە. شىن مانىندە بۇل جالعىز پرەزيدەنت جاۋاپكەرشىلىگىندە ەمەس, باسقا دا لاۋازىمدى ورىندار, مەملەكەتتىك قىزمەتتەر, اسىرەسە, ۇكىمەت, پارلامەنتتىڭ بەدەلىن وسىرىپ, وزدەرىنە جاۋاپكەرشىلىكتى تاپسىرۋ. سوندىقتان بۇل ماسەلەگە حالىق تۇسىنىستىكپەن قاراپ, قولدايدى دەپ ويلايمىن.


ارىقباي اعىباەۆ,
زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور:

جۇمىستى ۇيلەستىرۋگە جاقسى

– كونستيتۋتسيياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ جىلدا بولمايدى. زامانىنا قاراي زاڭى. بۇل ارەكەت ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ, كۇشەيتۋگە بايلانىستى. ەكىنشىدەن, بىز پرەزيدەنتتىك مەملەكەتپىز. مەملەكەت پرەزيدەنتپەن اقىلداسىپ, زاڭداردى قابىلداعاندا سونىڭ تۇجىرىمدامالارىن قابىلداۋ. بۇل جەردە كوپتەگەن وزگەرىستەر بار. ۇكىمەت مۇشەلەرىن پارلامەنت بەكىتەدى. سونىڭ ىشىندە پرەمەر-مينيستردىڭ ۇسىنىسىمەن پرەزيدەنت تاعايىندايتىن قىزمەتتەر بار. ولار سىرتقى ىستەر مينيسترى, قورعانىس مينيسترى سيياقتى قىزمەتتەر. بۇل زاڭدا ايقىندالىپ كورسەتىلگەن. ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ انتىن قابىلداۋ, تاعايىنداۋ, ولاردىڭ ەسەبىن تىڭداۋ پارلامەنتتىڭ ماجىلىس پالاتاسىنا تاپسىرىلعان جانە ونىڭ مەرزىمى كورسەتىلىپ وتىر. سوسىن اۋىلدىق, قالالىق اكىمدىكتەردىڭ نورماتيۆتىك اكتىلەرىنىڭ كۇشىن جويۋ, وزگەرتۋ نەمەسە توقتاتىپ تۇرۋ پارلامەنتكە جۇكتەلمەك. بۇل جەردە كونستيتۋتسييالىق كەڭەستىڭ دە رولى ۇلكەيىپ وتىر. كونستيتۋتسييالىق كەڭەستىڭ تۇجىرىمى بويىنشا پارلامەنت كەيبىر ماسەلەلەردى قارايتىن بولىپ كورسەتىلگەن. سوسىن پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ قىزمەتى ناقتىلانعان. پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ قىزمەتى زاڭنىڭ بىركەلكى ورىندالۋىن قاداعالاۋمەن بىرگە زاڭدىلىقتى ساقتاۋ, زاڭنىڭ وزگەرىس, ۇسىنىستارى بولسا, پارلامەنتكە حابارلاۋ ماسەلەلەرى تۇجىرىمدالىپ وتىر. جوعارعى سوتتىڭ ىستەرى جاڭادان قابىلدانعان ۇش ساتىلى سوتقا بايلانىستى جازىلعان. كەز كەلگەن جوعارعى سوت ازاماتتىق قىلمىستىق ىستەر, باسقا دا جەرگىلىكتى سوتتاردىڭ قاراعان بارلىق ىستەرىن قاراۋعا قۇقىلى. سونداي-اق سوت پراكتيكاسىنىڭ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇسىنىكتەمە بەرەدى. جالپى, سوت ماسەلەسىنە قارايتىن بولساق, جوعارعى سوت بۇرىننان قاداعالاۋ فۋنكتسيياسىن اتقاراتىن. قازىر جوعارعى سوت كاسساتسييالىق تارتىپپەن عانا ىس قارايدى. بۇكىل جوعارعى سوتتىڭ سۋديالارىنىڭ سانى دا كوبەيەدى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى بويىنشا بارلىق سوتتى كاسساتسييالىق ينستانتسييا جوعارعى سوتقا بارادى. مەنىڭشە, جوعارعى سوت وبلىسارالىق ەتىپ, ەكى-ۇش وبلىستا بىر كاسساتسييالىق ينستانتسييا قۇرىپ, جوعارعى سوت تەك سوت ادىلدىگىن باقىلاپ, قاداعالايتىن ورگان بولىپ قالسا, ىستەردى قاراۋ پراكتيكاسىنىڭ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇسىنىكتەمەلەر بەرسە, جالپى زاڭدىلىقتىڭ سوتتاردا قالاي جۇزەگە اسىپ جاتقانىن قاداعالايتىن ورگان بولىپ قالسا, دۇرىس بولار ەدى. بۇل مەنىڭ وز ويىم.
سوسىن ماسليحاتتى وكىلەتتى مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتىپ, جۇمىسىن توقتاتۋ ۇشىن پرەمەر-مينيستر, پارلامەنت پالاتالارىنىڭ توراعالارى كەڭەس الۋى كەرەك. ولاردىڭ قابىلداعان شەشىمدەرىنىڭ كۇشىن جويۋ ۇشىن پرەزيدەنتپەن كەڭەس بولۋى كەرەك. بۇرىن مۇنداي جوق بولاتىن. مەنىڭشە, بۇل وتە جاقسى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار. جۇمىستى ۇيلەستىرۋگە جاقسى. بۇل قوعامىمىزدى دامىتۋعا ۇلەس قوسادى. ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى. پرەزيدەنت بيلىگىنىڭ كۇشى ودان دا زور بولادى. بارلىق جاعىنان جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيە تۇسەدى.
بۇل وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن اربىر ەڭبەك ۇجىمىندا تالقىلاۋى تيىس. اربىر ەڭبەك ۇجىمىنىڭ وزگەرىستەرى, ۇسىنىستارى, تولىقتىرۋلارىن زاڭ شىعاراتىن ورگانعا جىبەرۋ كەرەك. ولار تۇجىرىمداپ, تولىقتىرىپ, جيناقتاپ, سونىڭ بارىن ەسكەرۋ كەرەك دەپ ويلايمىن.
اۋىلدىق جەرلەردىڭ جاعدايىن جاقسارتاتىن ۇسىنىستار دا ەسكەرىلۋى تيىس. اۋىلدى دامىتاتىن اۋىل اقساقالدارىنىڭ كەڭەسى, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ۇسىنىسىن جەرگىلىكتى بيلىكتەگىلەر قاراپ, تيىستى جاۋابىن بەرىپ وتىرسا, بۇل دا بىزدىڭ كونستيتۋتسييامىزدىڭ دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسادى دەپ ويلايمىن.


سايرا جيەنباەۆا,
قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «پەداگوگيكا جانە پسيحولوگييا» فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور:

تۇبەگەيلى وزگەرىستەردىڭ باسى

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنىپ جاتقان بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى وكىلەتتىكتەردى قايتا بولۋ ماسەلەسى بۇگىنگى كۇننىڭ تالابى. دەموكراتييانىڭ بارلىق ۇردىستەرىنە جاۋاپ بەرەدى. ەشقانداي شەرۋسىز, قاقتىعىسسىز جاسالىپ جاتقان بۇل رەفورما, مەملەكەت باسشىسىنىڭ سىندارلى دا, ساليقالى ساياساتىنىڭ جەمىسى دەر ەدىم. تاۋەلسىزدىك العان جىلداردىڭ باسىندا ەلباسىنىڭ قولىنا بۇكىل وكىلەتتىلىك بەرىلدى. سەبەبى, كسرو تاراپ, كورشى ەلدەرمەن بارلىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسييا ۇزىلگەن قيىن-قىستاۋ تۇستا, مەملەكەتتى العا سۇيرەۋگە تيەسىلى زاڭداردى جەدەل قابىلداپ, جۇزەگە اسىرۋ قاجەت بولدى. ەگەر دە پارلامەنتكە سالاتىن بولساق, زاڭداردى قابىلداۋ ايلارعا سوزىلىپ كەتەر ەدى. ونداي جاعدايدا ەلىمىزدىڭ تۇرلى قيىندىقتارعا تويتارىس بەرۋى ەكىتالاي بولماق. دەمەك, پارلامەنتتىك ەمەس, پرەزيدەنتتىك باسقارۋ ۋاقىتىندا جەمىسىن بەردى. كورشى مەملەكەتتەرمەن سالىستىرعاندا, سۋىرىلىپ العا شىقتىق. ال بۇگىنگى كۇنى جاعداي تۇبەگەيلى وزگەردى. ساياساتتا سالماقتى كوزقاراسىمىز بار, الەم تانىعان مەملەكەتكە اينالدىق. تىعىرىقتىڭ بارىن ەڭسەردىك. ەندى بارلىق سالماقتى پرەزيدەنتكە سالا بەرمەي, پارلامەنت پەن ۇكىمەتتى كۇشەيتۋگە پارمەن بەرۋ كەرەك. سونىمەن بىرگە, بۇقارا پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان كونستيتۋتسييالىق رەفورمالار باعدارلاماسىن تالقىلاۋعا اتسالىسقانى دۇرىس دەگەن ويدامىن.


قايرات بالابيەۆ,
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ماسليحاتىنىڭ حاتشىسى:

ەندىگى سوز – حالىق تالقىسىندا

– اۋ باستا ىرگەتاسى مىقتى قالانعان ۇي قانداي دا بولسىن تابيعاتتىڭ توسىن قۇبىلىستارىنا شىداس بەرەدى. ەگەر وسى تۇسىنىكتى مەملەكەت تۇرعىسىندا پايدالانساق ەكونوميكالىق قۋاتى كۇشتى قا­زاقستان زايىرلى مەملەكەت رەتىندە مۇقىم دۇنيەگە بەلگىلى بول­دى. تاۋەلسىزدىكتىڭ شيرەك عاسىرىندا الەمدەگى كەيبىر مىقتى مەم­لەكەتتەردىڭ عاسىرلاپ وتەتىن جولىنان وتىپ, قاي جاعىنان الساڭىز دا تاماشا تابىستارعا جەتكەنىمىز اۋەلى اللا, سودان سوڭ ەل­باسىمىزدىڭ سىندارلى ساياساتى, وعان تىرەۋ بولعان حالقىمىزدىڭ ىنتىماعىندا دەر ەدىك.
وسىنداي جاعدايدى مالدانىپ قالا بەرۋدىڭ تۇبىندە زارداپ شەكتىرەتىنىن باجايلاعان پرەزيدەنت كونستيتۋتسييا مەن زاڭدارعا وزگەرىس ەنگىزۋ ارقىلى بيلىك تارماقتارىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن قايتا بولۋ ماسەلەسىن كۇن تارتىبىنە قويدى.
نۇرسۇلتان ابىشۇلى پرەزيدەنتتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پروتسەستەردى رەتتەۋدەگى بىرشاما وكىلەتتىكتەرىن ۇكىمەتكە جانە باسقا دا اتقارۋشى ورگاندارعا بەرگەن جون ەكەندىگىن ايتادى. ەكىنشىدەن, ودان دا كۇردەلى مىندەت – بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى كونستيتۋتسييالىق دەڭگەيدە تەڭگەرىمدى ەتۋدى ۇسىنىپ وتىر. وسى رەفورمانىڭ اياسىندا ۇكىمەتتى جاساقتاۋداعى پارلامەنتتىڭ رولى كۇشەيتىلمەك. پارلامەنت سايلاۋىندا جەڭگەن پارتييا ۇكىمەت قۇرامىن انىقتاۋعا تۇبەگەيلى ىقپال ەتەتىن بولادى. بۇل سول سيياقتى مينيسترلەر كابينەتىنىڭ وكىلەتتى بيلىك الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى.
سونىمەن قاتار بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋشى تارماعىنىڭ اتقارۋشى بيلىككە باقىلاۋىن كۇشەيتەدى. ايتىلعان ەكى باعىتتىڭ قاي-قايسىسى دا جاۋاپكەرشىلىك پەن كاسىبيلىكتى ارتتىرۋ ارقىلى مەملەكەتتىك باسقارۋ تيىمدىلىگىن كۇشەيتەدى. قازىر جاھاندانۋ جاڭعىرىعى ەسىگىڭىزدى ىشتەن قۇلىپتاپ العاندى كوتەرمەيدى. كوش سوڭىندا قالدىرىپ كەتەدى.
وسىنىڭ بارىن وي ەلەگىنەن وتكىزگەن مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ كەلەشەگىن ودان ارى نىعايتۋ ۇشىن وسىنداي قادامعا باردى. بىز ۇندەۋدى تولىقتاي قولدايمىز.
پرەزيدەنت ناقتىلاعان ەكى باعىت مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىراتىندىعى سوزسىز. سوندىقتان جۇمىسشى توبىنا قوعامدىق تالقىلاۋعا شىعارىلاتىن سۇراقتاردى بارىنشا زەرتتەپ, ناقتىلاعان جون بولار ەدى.
زامان بىر ورىندا تۇرمايدى. جاھاندىق قاۋىپ-قاتەرلەر الەمدەگى مىقتى سانالاتىن تالاي مەملەكەتتەردىڭ قابىرعاسىن كۇيرەتپەگەنىمەن ايتارلىقتاي زاردابىن تيگىزىپ جاتىر. ۇندەۋدەگى بايلامدا ەلباسى رەفورمالاردى ۋاقىتىندا قابىلداۋدى ۇسىنىپ, ەلىمىزدىڭ بولاشاعىن كەمەل ەتۋدىڭ تەتىكتەرىن ۇسىندى.
ەندىگى سوز – حالىق تالقىسىندا.


ماقسات بايجارقىنوۆ,
اقتوبە وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, «التىن جۇرەك» سىيلىعىنىڭ يەگەرى:

وكىلەتتىكتەر ومىرشەڭدىكتى كورسەتتى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاندىقتار ۇشىن اسا ماڭىزدى ارى تاعدىرلى ماسەلەنى جۇرت نازارىنا ۇسىندى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ بيلىك تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا بولۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۇندەۋى شىن مانىندە تاۋەلسىزدىكتىڭ شيرەك عاسىرىنداعى ەلەۋلى وقيعا دەۋگە نەگىز بار. بۇل جەردە ەلباسى «قازىر زاماننىڭ ديدارى وزگەردى. بىز دە وزگەرۋگە تيىسپىز. سول سەبەپتى, مەملەكەتتىڭ باسقارۋ جۇيەسىن دە جاڭعىرتاتىن كەز كەلدى.
مەن ەلدىڭ مۇددەسى مەن زاماننىڭ تالابىن, ۇرپاقتىڭ بولاشاعىن ويلاي وتىرىپ وسىنداي بايلام جاسادىم», دەپ كورەگەندىلىگىن كورسەتتى.
ەكى نەگىزگى باعىت بويىنشا ىسكە اساتىن رەفورما كەلەشەكتە مەملەكەت باسقارۋ ىسىندە وزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتەرى انىق. بىرىنشى ماسەلە بويىنشا پرەزيدەنتتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پروتسەستەردى رەتتەۋدەگى بىرشاما وكىلەتتىكتەرىن ۇكىمەتكە جانە باسقا دا اتقارۋشى ورىندارعا بەرگەن جون ەكەندىگى ايتىلسا, ەكىنشى ماسەلە بويىنشا بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى كونستيتۋتسييالىق دەڭگەيدە تەڭگەرىمدى ەتۋ. وسىلايشا, پرەزيدەنت وزىنىڭ بىرقاتار وكىلەتتىكتەرىن پارلامەنت پەن ۇكىمەتكە بەرەدى. سوندىقتان بولار مەملەكەت باسشىسى «الداعى رەفورما بىزدىڭ دامۋىمىزدىڭ قيسىنى مەن تۇتاستاي قازىرگى زامانعى دامۋ قيسىنىنا ارقا سۇيەيدى», دەپ ەرەكشە اتاپ كورسەتتى.


سەرىك نۇرمۇراتوۆ,
فيلوسوفييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, فيلوسوفييا, ساياساتتانۋ جانە دىنتانۋ ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى:

بيلىك تارماقتارىنىڭ تەڭگەرىمدى قادامى

– قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ەلدىڭ ساياسي بيلىگىنە قاتىستى جانە ونىڭ بولاشاعىن ايقىنداۋعا ارنالعان ۇندەۋىندە «قازاقستان-2050» ستراتەگيياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتىنا», ۇلت جوسپارى بولىپ تابىلاتىن 5 ينستيتۋتتىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ سيياقتى ماڭىزدى قۇجاتتارعا سايكەس كەلەتىن سىندارلى تۇجىرىمدار ايتىلدى.
قوعام – ۇزدىكسىز داميتىن جۇيە ەكەنىن ەسكەرسەك, مەملەكەتتىڭ دامۋ پروتسەسسىندە بيلىك جۇيەسى دە زامان تالابىنا ساي وزگەرىستەرگە تاپ بولارى سوزسىز. جاڭا ستراتەگييالىق ماقسات پەن زاماناۋي جاھاندىق سىن-قاتەرلەر قوعام تاراپىنان ۋاقتىلى جانە تيىمدى جاۋاپ قايتارۋدى قاجەت ەتەدى. بۇل وز ورايىندا مىقتى ينستيتۋتتارعا نەگىزدەلگەن, تەڭدەستىرىلگەن جانە تيىمدى بيلىك جۇيەسىن تالاپ ەتەدى.
سول سەبەپتى, كونستيتۋتسييالىق رەفورما اياسىندا ۇكىمەتتى جاساقتاۋدا جانە باقىلاۋدا پارلامەنتتىڭ رولىنىڭ كۇشەيتىلۋى, تيىسىنشە ساياسي پارتييالاردىڭ ماڭىزىنىڭ ارتۋىمەن قاتار, مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مەن كاسىبيلىگىن, مەملەكەتتىك باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى.بۇل رەفورمالار ەلىمىزدىڭ قازىرگى زامان تالابىنا ساي, قيسىندى دا دايەكتى دامۋ جولى. ەلباسىنىڭ كورەگەن جانە سارابدال ساياساتىنىڭ تاعى دا بىر ايقىن دالەلى.
ەلىمىزدەگى بيلىك تارماقتارىنىڭ قىزمەتىنە جاڭا سەرپىن بەرۋ, بۇرىن نەگىزىنەن پرەزيدەنتتىك بيلىكتىڭ قۇزىرىندا بولىپ كەلگەن كوپتەگەن قوعامدىق, ساياسي جانە مەملەكەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتەردى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى مەن ۇكىمەتىنە, ارتۇرلى مينيسترلىكتەرگە, اكىمدەرگە تىكەلەي جۇكتەۋ, سەنىممەن تاپسىرۋمەملەكەتىمىزدىڭ شىنايى تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋ مەن ەلىمىزدەگىدەموكراتييالىق رەفورمالاردى ارى قاراي وربىتە تۇسۋىجولىنداعى وزىندىك وركەنيەتتىك قادامى بولىپ تابىلادى.


احمەتجان شاردينوۆ,
الماتى كوپىر قۇرىلعىلارى زاۋىتى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى,
قحا ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەسى:

ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ قۇزىرىن ارتتىرۋ قاجەت

– ەلىمىزدىڭ بارشا تۇرعىندارى تارىزدى مەن دە سارسەنبىنىڭ ساتىندە كەشقۇرىم قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كەزەكتى ۇندەۋىن وتباسىممەن بىرگە تىڭداپ, ەلىمىزدىڭ بولاشاعى تۋرالى ۇلكەن وي تۇيدىم. ەلباسى اتاپ كورسەتكەنىندەي, قازاقستاندا بيلىك تارماقتارىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن قايتا بولۋ, بۇل – ەلىمىز ۇشىن اسا ماڭىزدى ارى تاعدىرلى ماسەلە! ويتكەنى وسىناۋ ماڭىزدى ىس-شارانى ەلىمىزدىڭ اتا زاڭى – كونستيتۋتسييا مەن قولدانىلىپ جۇرگەن زاڭدارعا قاجەتتى وزگەرىستەر ەنگىزۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرۋعا بولادى. مۇنداي داستۇر دۇنيەجۇزىندەگى بىرقاتار ەلدەردىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋىندا ەجەلدەن بار. مەنىڭشە, ەلباسى بيلىك تارماقتارىنا وكىلەتتىكتەردى قايتا بولىپ بەرۋ ارقىلى ولاردىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردى تەڭگەرىمدى جاعدايدا ۇستاۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىپ وتىر. سونداي-اق مۇنداي باتىل شەشىم – ۇكىمەتتىڭ, پارلامەنتتىڭ قوس قاناتى – سەنات پەن ماجىلىستىڭ رولىن كۇشەيتىپ, ولاردىڭ قۇزىرەتىن كوتەرۋگە ىقپال ەتەتىنى داۋسىز. ال ۇكىمەت پەن بيلىكتىڭ وسى ەكى تارماعىنىڭ قۇزىرەتىن كوتەرۋ ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن ساپالىق جاعىنان جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە ىقپال ەتەدى. ەلباسىنىڭ بيلىك تارماقتارىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن قايتا بولۋ تۋرالى ۇسىنىسىن مەن وسىلاي قابىلدايمىن. ەڭ باستىسى, بيلىك تارماقتارىنىڭ قاي قايسىسى بولماسىن تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ وركەندى دامۋىنا بارىنشا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, ادال ارى ادىل بولۋى قاجەت دەپ ويلايمىن.


كەنجەبولات بەكنازاروۆ,
«قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ ارداگەرلەرى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى, وتستاۆكاداعى پولكوۆنيك

ارداگەرلەر رەفورمانى قۇپتايدى

قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيلىك تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا بولۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جاساعان ۇندەۋىن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ ارداگەرلەرى زەردەلەپ, تولىقتاي قولدايتىندىعىن بىلدىرەدى. بيلىكتىڭ وكىلەتتىكتەرىن پارلامەنت پەن ۇكىمەتكە بولىپ جۇكتەگەنى ۋاقىت تالابى ەكەندىگىن ارداگەرلەر جاقسى تۇسىنەدى. بۇل رەفورمانى جاساۋدىڭ ناتيجەسىندە ۇكىمەتتى جاساقتاۋداعى پارلامەنتتىڭ رولىن كۇشەيتەدى. بۇل زاڭ شىعاراتىن ورگان اتقارۋشى بيلىككە باقىلاۋىن كۇشەيتەدى دەگەن سوز. ال الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پروتسەستەردى رەتتەۋدەگى بىرقاتار وكىلەتتىكتەر ۇكىمەتكە جانە باسقا دا اتقارۋشى ورگاندارعا بەرىلەتىن بولدى. بۇل ەكى باعىت تا جاۋاپكەرشىلىك پەن كاسىبيلىكتى ارتتىرۋ ارقىلى مەملەكەتتىك باسقارۋ تيىمدىلىگىن كۇشەيتەدى. پرەزيدەنت وز جۇمىسىندا سىرتقى ساياساتقا, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن ەلدىڭ قورعانىس قابىلەتىنە باسىمدىق بەرەدى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ ارداگەرلەرى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى پرەزيدەنتتىڭ بۇل باستاماسىن قۇپتايدى جانە اقپاراتتىق-ناسيحات توبىنىڭ مۇشەلەرى الداعى ۋاقىتتا ەلباسىنىڭ ۇندەۋى بويىنشا ارداگەرلەر اراسىندا تۇسىندىرۋ جۇمىستارىنا كىرىسەدى.

 


سىرت كوز


 

توفيك موحسەن وگلى ابباسوۆ,
باكۋ حالىقارالىق مۋلتيكۋلتۋراليزم ورتالىعىنىڭ كەڭەسشىسى, ازىربايجان:

بيلىككە سەنگەن كەزدە عانا ول كۇشتى

ەلدەگى اتقارىلىپ جاتقان قۇقىقتىق سالادا رەفورمالار تۇراقتى دامۋ داستۇرىمەن ۋاقىت تالابىنا باعىنادى. كەز كەلگەن باسقارۋ تۇجىرىمداماسى, تىپتى ول جەتىلگەن جانە جۇمىس ىستەپ تۇرعان كۇننىڭ وزىندە, كەلە-كەلە ۋاقىتتىڭ تالاپتارىنا جاۋاپ بەرۋدەن قالا باستايدى, بىلايشا ايتقاندا ەسكىرەدى. تەك بولاشاقتى بولجاي بىلەتىن بيلىك قانا قيىندىقتار, قاتەر تۋدىرۋى مۇمكىن كولليزييالار مەن قايشىلىقتاردى كۇتپەي-اق, ينستيتۋتتىق يننوۆاتسييالار ەنگىزۋ ارقىلى رەفورمالار جاسايدى. اسىرەسە, بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى وكىلەتتىكتەردى بولۋ قالىپتاسقان نورمالار مەن قاعيدالاردىڭ جۇيەسىن ۋاقتىلى رەتكە كەلتىرۋ وتە ماڭىزدى. زاڭ شىعارۋشى, اتقارۋشى جانە سوت تارماقتارى جۇيەسىندە قىزمەتتىك مىندەتتەردى «پلاتفورمالارعا» ۇتىمدى ورنالاستىرۋ, ادەتتە نەعۇرلىم تيىمدى جانە ۇتقىر كونيۋنكتۋرانى قۇرۋعا كەپىلدىك بەرەدى.
قازاقستاندا تاۋەلسىزدىك جىلدارى جيناقتالعان بولاشاقتى جوسپارلاۋدىڭ باي تاجىريبەسى بار, ال ومىرلىك ماڭىزدى ترەندتىڭ رەڭىن رەسپۋبليكاسىنىڭ العاشقى پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بەرەدى. ونى يننوۆاتسييالار جانە كرەاتيۆتىلىك شەبەرى دەپ ۇلىقتايتىنى بەكەر ەمەس. ەل باسقارۋداعى رەفورما بويىنشا جانە قوعاممەن ديالوگ ورناتۋ ارقاشان جۇرتتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى.
مىنەكي, بۇگىنگى كۇنى ۇلتتىق ساياساتتىڭ پاتريارحى مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى وكىلەتتىگىن قايتا بولۋ تۋرالى جاڭا باستامانى ۇسىندى. بۇل زاڭدى دا, ويتكەنى تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلى ىشىندە العاش رەت جيناقتالعان تاجىريبە نەگىزىندە باسقارۋ مەحانيزمدەرىن وڭتايلاندىرۋ وبەكتيۆتى باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ەندى ەلدىڭ باسشىسى ەكونوميكا سالاسىنا ۇلكەن ديناميكالىق وزگەرىستەر ەنگىزۋ ۇشىن ۇكىمەتكە قوسىمشا وكىلەتتىكتەر بەرۋدى ۇسىنادى. نەگىزگى زاڭدا قاراستىرىلعانداي, ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋىنىڭ جانە قاۋىپسىزدىگىنىڭ كەپىلى – پرەزيدەنت, قورعانىس, سىرتقى ساياسات, كونستيتۋتسييانى قورعاۋ, مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى تيىمدى جۇمىستى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن وزىنە قالدىردى.
شىن مانىندە, ۇكىمەتتىڭ وكىلەتتىگىن كەڭەيتۋ, بۇل بولاشاقتى كوزدەيتىن باتىل قادام. مۇمكىن, كەلەشەكتە قازاقستان ماڭىزدى كونستيتۋتسييالىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرعاننان كەيىن, جايلاپ پارلامەنتتىك باسقارۋ فورماسىنا ۇيلەسىمدى كوشەتىن بولار. سوندىقتان بۇگىننىڭ وزىندە مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگانىن قۇرۋداعى جاۋاپكەرشىلىكتى جانە كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەر ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ قۇزىرىنا بەرىلىپ جاتىر.

يۋريي شەۆتسوۆ,
ەۋروپالىق ينتەگراتسييا ماسەلەلەرى ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, بەلورۋسسييا:

كورەگەن اكە دانالىققا بارادى

– ن.نازارباەۆتىڭ مەملەكەتتى باسقارۋ جۇيەسىن جاڭعىرتىپ, ەلدىڭ مۇددەسى مەن زاماننىڭ تالابىن, ۇرپاقتىڭ بولاشاعىن ويلاي وتىرىپ, ماڭىزدى بايلام جاساۋى, ونىڭ تاجىريبەلى ساياسي قايراتكەر جانە كوشباسشى ەكەندىگىن تاعى بىر مارتە دالەلدەي تۇستى. قيىن-قىستاۋ كۇندەرى بيلىك باسىنا كەلىپ, ۇلتارالىق تاتۋلىق ورناتىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدە باستامالار جاسادى. بىلىكتى باسشىنىڭ قازاقستاننىڭ بولاشاعىنا كوز جىبەرىپ, مەملەكەت تاعدىرىنا ارى قاراي الاڭداماۋى مۇمكىن ەمەس ەدى. سوندىقتان ار وكىلەتتى ورگانعا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەپ, ەنشى بولىپ بەردى. كورەگەن اكە عانا وز پەرزەنتى ۇشىن وسىنداي دانالىققا بارا الادى.
پرەزيدەنتتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پروتسەستەردى رەتتەۋدەگى بىرشاما وكىلەتتىكتەرىن ۇكىمەتكە جانە باسقا دا اتقارۋشى ورگاندارعا بەرۋى, پارلامەنت پارمەنىن ارتتىرۋى – ۋاقىت تالابىنان تۋعان شەشىم دەپ بىلەمىن. ارى وسى اتقارۋشى جانە وكىلەتتى ورگانداردىڭ تاجىريبە جيناقتاپ, سونىمەن قاتار سىنالار تۇسى. ولاردىڭ قانشالىقتى وز مىندەتىنە ساي ەكەندىگىن انىقتاۋعا دا مۇمكىندىك تۋادى. سول سەبەپتەن, موينىنا مىندەت العان باسقارۋشىلار حالىقپەن تىزە قوسىپ, بىرلەسە جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەنۋى قاجەت.
قازاقستاندى سىرتتاي باقىلاپ وتىرعاندار ساياسي رەفورمانىڭ دۇرىس قابىلدانىپ, باسقارۋ جۇيەسىندەگى وزگەرىستەردىڭ ورنىقتى ورىندالۋ بارىسىنا بۇرىنعىدان دا ەكى ەسە كوز تىگەرى انىق.
بۇل جولدا دا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جانە قازاقستاننىڭ الەمدىك ارەناداعى بەدەلىنىڭ ارتپاسا, كەمىمەيتىنىنە سەنىم بىلدىرەمىن!

الەكسەي دزەرانت,
ساياساتتانۋشى, بەلورۋسسييا:

قازاقستان ساياسي جاڭارۋعا دايىن

– قازاقستانداعى باسقارۋ جۇيەسىندەگى پروتسەستەر كەز كەلگەن مەملەكەت دامۋىندا بولاتىن زاڭدى قۇبىلىستار. قازاقستانمەن قاتار, وزگە كورشىلەس ەلدەردە دە بىراز جىلدان بەرى مەملەكەتتى تىعىرىقتان الىپ شىعۋ ۇشىن باسقارۋ جۇيەسى بىر قولدا بولعانى تيىمدى بولىپ كەلدى. ال سىزدەردىڭ مەملەكەتتەرىڭىزدىڭ باسقالاردان ەرەكشەلىگى – بيلىك قۇرىلىمدارى اراسىنداعى وكىلەتتىكتەردى بولۋ تۋرالى ماڭىزدى شەشىمدى دەر كەزىندە قابىلدادى. ەكى نەگىزگى باعىت بويىنشا جۇزەگە اساتىن رەفورما وڭ وزگەرىس اكەلىپ, ەل دامۋى ىلگەرىلەي تۇسەرىنە ۇمىتىمىز زور.
ارينە, جاڭا جاۋاپكەرشىلىك مىندەتتەلگەن ورگاندار قاراپايىم حالىقتىڭ مۇددەسىن ەسكەرە وتىرىپ, ىس-قيمىل جاساۋى تيىس. جۇمىس توبى باسقارۋشىلار مەن بۇقارانىڭ اراسىن جاقىنداستىرۋعا ىقپال ەتۋ ۇشىن قۇرىلدى دەپ ويلايمىن.
بىر قاراعاندا, پرەزيدەنتتىڭ جۇگى جەڭىلدەگەندەي كورىنگەنىمەن, سەنىم ارتقان وكىلەتتىلىكتەردىڭ قالىپتاسۋى مەن جۇمىستى الىپ كەتۋىن قاداعالاۋ دا وڭاي شارۋا ەمەس. سوعان قاراماستان, قازاقستاننىڭ ساياسي جاڭارۋعا دايىن ەكەندىگىن كورىپ وتىرمىز. بۇل وزگەرىس كوپ ۇزاماي وزگە ەلدەرگە دە ۇلگى بولا باستايدى. قازىردىڭ وزىندە بەلورۋسسييادا ۇندەۋدە كوتەرىلگەن تاقىرىپتار تالقىلانىپ, جۇزەگە اسىرۋ جولدارى قاراستىرىلىپ جاتىر. بيلىك تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىلىكتەردى قايتا بولۋ ماسەلەسىن شەشۋگە بەل بايلاعاندار مىندەتتى تۇردە قازاقستاننىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنەتىن بولادى.

نيكيتا مەندكوۆيچ,
ەۋرازييالىق ساراپتاما كلۋبىنىڭ باسشىسى, اۋعانستان:

ۇكىمەتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتادى

پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ وكىلەتتىك بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى قايتا بولۋ تۋرالى ماڭىزدى شەشىم قابىلدادى. بۇل شىن مانىندە تاريحي وقيعا. ىس جۇزىندە تاۋەلسىزدىك جىلدارى ەلدە تىكەلەي پرەزيدەنتتىك كۇشتى رەجيم بولدى. ىشكى جانە سىرتقى سىن-قاتەرلەرگە توتەپ بەرە الماعان ەۋرازييا قۇرلىعىنداعى كەيبىر ەلدەردىڭ جاعدايىنا قاراپ وتىرساق, قازاقستانداعى باسقارۋدىڭ پرەزيدەنتتىك فورماسى بىردەن-بىر دۇرىس شەشىم ەكەندىگىن تۇسىنۋگە بولادى.
سونىمەن قاتار باسقارۋدىڭ پرەزيدەنتتىك فورماسى قازاقستاندا قالادى جانە تاياۋ, ورتا مەرزىمدە وزىنىڭ وزەكتىلىگىن جوعالتپايدى. الايدا سونىمەن بىرگە, مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت جانە پارلامەنت وكىلەتتىكتەرىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ورناتۋعا ناقتى تاپسىرمالار بەردى. البەتتە, بۇل وزىن اقتايتىن شارا. زاماناۋي تەحنولوگييالار ومىر سۇرۋ داستۇرىن عانا اۋىستىرمايدى, سونداي-اق ويلاۋ قابىلەتىن, بىلىم دەڭگەيىن, ىشكى قوعامدىق ديسكۋرس نىسانى مەن مازمۇنىن وزگەرتەدى. ەلباسى ۇسىنعان باستامالارى ەلدىڭ مادەنيەتىن جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس فورماتىن وزگەرتەدى.
ۇكىمەت دامۋ باعدارلاماسىن جانە مەملەكەتتىك ستراتەگييانى وزى بەكىتۋگە مۇمكىندىك الادى. سونىمەن قاتار ۇكىمەتتىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىنىڭ بارلىق ساياساتىن انىقتاپ, ىقپال ەتۋگە مۇمكىندىگى بولادى.
سونىمەن بىرگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتى ۇكىمەت قۇرامىن قالىپتاستىرۋ قۇقىعىنا يە بولادى, سوعان سايكەس ەۋروپا ەلدەرىنىڭ كوبىندە قولدانىلاتىن جەرگىلىكتى بيلىك تارماقتارىنىڭ ساياساتىن ايقىندايدى. پارلامەنتتىڭ رولى كۇشەيەدى. سايلاۋ بويىنشا پارلامەنتتە ەڭ كوپ ورىن العان پارتييا فراكتسيياسىنىڭ ۇكىمەت ساياساتىنا ەلەۋلى اسەر ەتەتىن بولادى. ارينە, بۇل پارلامەنتكە دە, دەپۋتاتتارعا دا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. بۇل وقيعالار تىزبەگى قازاقستاننىڭ كەزەڭ-كەزەڭىمەن مەملەكەتتىك باسقارۋ ينستيتۋتتاردى دەموكراتييالاندىرۋ جولىمەن سەنىمدى العا باسىپ كەلە جاتقانىن ايقىن ايعاقتايدى.

كيم سانگ چۋل,
شەتەلدىك زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ورتالىق ازييا زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى, وڭتۇستىك كورەيا:

ساياسي دامۋدىڭ مارتەبەسى

– قر پرەزيدەنتىنىڭ 2017جىلعى 25 قاڭتارعا قاراعان تۇنگى سوزى ەۋرازييا قۇرلىعىندا ەكونوميكاسى ەڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان قازاقستاننىڭ ساياسي دامۋىنىڭ قاجەتتى مارتەبەسىن رەسمي راستاۋ بولدى,
ەكونوميكالىق تابىستى دامۋ ناتيجەلەردى, سونىمەن قاتار باسقارۋ پروتسەسىن بولۋدى سوزسىز تالاپ ەتەدى. ەكونوميكا سالاسىن كەڭەيتۋ دامىتۋ ساياساتىن ارتاراپتاندىرۋعا, سونداي-اق باسقارۋ ارتاراپتاندىرۋ پروتسەسىنە اسەر ەتۋى تيىس. ياعني, بۇل پروتسەستەر باسقارۋدى مامانداندىرۋعا تابيعي جولمەن اكەلەدى. سونداي-اق بۇل جەردە ول باسقارۋ جانە ارتۇرلى اكتورلاردىڭ ساياسي قاتىسۋىن كەڭەيتۋ پروتسەسىندە بيلىك قايتا بولۋدى بىلدىرەدى.
بۇگىندە قازاقستان 4-يندۋسترييالىق رەۆوليۋتسيياعا بارۋعا قاجەتتى, ۇزاقمەرزىمدىك ساپالى دامۋ ساتىسىنا كوشۋ ۇستىندە.
قازاقستاننىڭ بولاشاعىنا ۇزاقمەرزىمدىك وسۋىنە كەپىلدىك ۇشىن بۇگىندە ارتۇرلى اكتورلاردىڭ جاڭا باسقارۋ تەتىكتەرىن بەلسەندىرۋ كەرەك.
كوپتەگەن ەلدەردىڭ تاجىريبەسى كورسەتىپ وتىرعانداي, ۇلتتىق كوشباسشىنىڭ سىنعا تۇسكەن, قيىن جاعدايلاردا باسقارۋدى قايتا بولۋ كەلەسى دەڭگەيگە قادام جاساۋدا جانە جاھاندىق قوعام شارتتارىنا ەنۋدە دۇرىس تاڭداۋ.
وسىعان بايلانىستى, 25 قاڭتارداعى ۇندەۋ – قازاقستاننىڭ بولاشاق ۇزاقمەرزىمدىك وسۋىن تۇراقتاندىرۋ جانە ساپالى وسۋىنىڭ باستاماسى.

ابراحام التونايان,
برۋنەل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ PhD دوكتورى, ۇلىبريتانييا:

ۇندەۋ قاتتى تەبىرەنتتى

– قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پروتسەس­تەر­دى رەتتەۋگە بايلانىستى بيلىك قۇرىلىمدارى اراسىنداعى وكى­لەت­تىكتەردى بولۋ تۋرالى ۇندەۋى مەنى قاتتى تەبىرەنتتى. بۇل ۇلت مۇددەسى جولىنداعى ماڭىزدى ارى باتىل شەشىم دەپ ەسەپتەيمىن. وكىلەت­تى­لىك­تەردى بولۋ – جارقىن بولاشاققا جاسالعان سىندارلى قادام. پرەزيدەنتتىڭ ساياسي رەفورماسى قازاقستاننىڭ ستراتەگييالىق دامۋىنا جانە ىشكى-سىرتقى ساياساتتاعى بەدەلىنىڭ بۇرىنعىدان دا ارتا تۇسۋىنە كەپىل بولادى.

 


 

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*