سالىق تولەيتىن فريلانسەر

5604
2
بولىسۋ:

ەلىمىزدە وز ىسىنىڭ كاسىبي مامانىنا اينالىپ, حالىققا تانىلىپ جۇرگەندەر بارشىلىق. ولار سۇيىكتى ىسىن حوببي ەمەس, كۇندەلىكتى تابىس كوزىنە اينالدىرىپ ۇلگەرگەن. سونداي مامانداردىڭ بىرى – تيمۋر بەكتۇر. جەكە اكادەميياسىن اشىپ, تەگىن وقىتۋ كۋرستارىن جۇرگىزىپ جۇر.

اتالعان سالانىڭ ەركىن كاسىپكەرىنە اينالعان كەيىپكەرىمىز – وزى بي, وزى قوجا. ياعني, سوڭعى كەزدە ترەندكە اينالعان فريلانسەر.

– «فريلانسەرمىن» دەيتىندەر كوبەيدى. ولار كىمدەر?
– بىرىنشى كەزەكتە ول – رەسمي قىزمەتى جوق, سويتە تۇرا قاراجات تاۋىپ, وتباسىن اسىراۋشى. سونداي-اق فريلانسەردى ەركىن كاسىپكەر دەپ اتار ەدىم. بىراق بىزدىڭ تۇسى­نىك­تە ول كوبىنە سالىق تولەمەيتىن, قو­سىم­شا جۇمىس ىستەيتىن ادام رەتىندە سۋرەتتەلىپ جۇر. ياعني, بوس ۋاقىتىندا, كوپ جاعدايدا سەنبى-جەكسەنبى كۇندەرى, تۇن مەزگىلىندە تۇر­لى قىزمەتتەرىنە اقى الاتىن, ودان بو­لەك تۇراقتى جۇمىسى بار ادامدار. باس­قاشا ايتقاندا, قازاقستاندا فري­لان­سەر­لەردى ەكىگە بولىپ قاراستىرۋعا بولادى. بىرى – جوعارىدا ايتىپ وتكەندەرى بولسا, ەكىن­شى­سى – مەن سيياقتىلار.
– سىز دەمەك, ناعىز «ەركىن كاسىپكەرسىز» بە?
– يا, مەن سيياقتى تولىقتاي بوس ادام­داردى ەكىنشى توپ دەپ قاراستىرايىق. ولار ەشكىمنىڭ قول استىندا جۇمىس ىستە­مەيدى, جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلىپ, سالىق تولەيدى. بارلىق اتقاراتىن جۇ­مىستارعا قۇجات تۇرىندە كەلىسىمشارت جاساسامىز. بىراق جەكە ادامدارمەن جۇ­مىس ىستەگەندە كەيدە قولما-قول ەسەپتەسىپ نەمەسە تىپتى تەگىن جاساپ بەرەتىن كەزدەر دە جيى بولىپ تۇرادى. ماعان فريلانسەرلىكتىڭ ۇنايتىن تۇسى – بەساسپاپ مامان ەتىپ شى­عاراتىندىعىندا. ياعني, وزىڭ باستىق, وزىڭ ەسەپشى, وزىڭ اتقوسشى ارى قارا جۇمىسشى­سىڭ. ودان قالا بەرسە, بىر ىزگە, بىر جۇيە­گە تۇسۋىڭە كومەكتەسەدى. سوڭى مە­­­­نەدجمەنتپەن اينالىسۋعا اكە­لە­دى. جالپى, ەركىن كاسىپكەرلىكتى قول­عا العان ادام ۇشىن ۇش جىل مەر­زىم بولادى. سول ۋاقىت ىشىندە ول نە وسەدى, نە وشەدى. وسكەنى ىسىن ارى قاراي دومالاتىپ, كومپانييا اشىپ, قاراماعىنا قىزمەتكەرلەر الادى. وشكەنى – سول بۇرىنعى بەس كۇندىك قىزمەتىمەن قايتا قاۋى­شا­دى. شىنى كەرەك, بىرنەشە جوبانى, بىر­نەشە كەلىسىمشارتتاردى قاتار الىپ جۇرۋگە تۋرا كەلەدى. ودان قالا بەرسە, تۇرلى كەدەرگىلەر مەن ماسەلەلەر تۋىن­دايدى. دەگەنمەن فريلانسەرلىكتىڭ ۇتىم­دى تۇسى دا وسىندا. ادامدى كوپ نار­سەگە تاربيەلەيدى.

تاۋەكەل ەتە بىلۋ كەرەك
– IT-مامانى دەسە, سايت جاساۋشى عانا ەلەستەيدى. بۇل قانشالىقتى دۇرىس پىكىر?
– ماسەلەن, زاڭگەر ماماندىعى بار. ول وز ىشىندە نوتاريۋس, پروكۋرور, قورعاۋشى, جىل­جىمايتىن مۇلىكپەن, وتباسىلىق ما­سەلەلەرمەن اينالىساتىن ماماندار بو­لىپ بولىنەدى. ياعني, بىرىنىڭ جۇمىسىنا ەكىن­شىسى ارالاسپايدى. تىپتى تۇسىنبەيدى دەسە دە بولادى. سول سەكىلدى «كومپيۋتەرىم بۇزىلىپ قالىپ ەدى, سەن ارنايى مامانسىڭ عوي, جاساپ بەرشى» دەۋ قاتەلىك. IT-دىڭ تەك تەحنيكالىق جاعىمەن اينالىساتىن جۇيە­لىك ينجەنەرلەر نەمەسە جەلىلىك اكىمشىلەر بولادى. ەكىنشى توبى – كود جازۋ, باعدار­لامالاۋمەن جۇمىس ىستەيدى. تاعى بىر سالا – تەلەفونييا. ولار تەلەفون جەلىسىن, تەلە­كونفەرەنتسييالار جاسايدى. مەنىڭ كوبىرەك ماماندانعان سالام – تەحنيكالىق جاعى. ماعان قانداي دا كومپيۋتەر تىلدەرىن ايت­قاندا, بىلمەي قالسام كوبى تاڭعالىپ جا­تا­دى. سونداي-اق باعدارلاماشىعا  «سەر­ۆە­رىم جاساماي قالدى» دەگەن ماسە­لە­مەن با­رىپ, بوس قايتۋى مۇمكىن. ياعني, بۇل قور­عاۋشىنىڭ نوتاريۋس بولا المايتىنى سيياقتى دۇنيە. سوڭعى ۋاقىتتا IT-دىڭ قى­­زىقتىرىپ جۇرگەن تاعى بىر سالاسى بار. ول – IT مەنەدجمەنت. جالپى, وسى سالانى باس­قارۋ, قۇجاتتارمەن اينالىسۋ, جوبالار جا­ساۋ.
– وز باسىم تۇراقتى جالاقى بولماعان سوڭ, كوز جۇمىپ فريلانسەرلىككە كەتۋگە دايىن ەمەسپىن. تاۋەكەلگە قالاي باردىڭىز?
– ۇجىمدىق جۇمىستا 5 جىل قىزمەت ەتتىم. شەتەلدىك كومپانييا بولعاندىقتان ايلىعىم سول كەزدىڭ وزىندە 300 مىڭنان جو­عارى بولدى. ودان بولەك جىلىنا 20 مىڭ دوللارعا وقىتاتىنى بار. قازىر سونىڭ ارقاسىندا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى سەرتيفيكاتتارعا يە مامانمىن. بىر سوز­بەن ايتقاندا, جەكە كاسىپكە كەتۋگە يتەر­مەلەگەن تۇرمىستىق قيىنشىلىقتار بول­­مادى. ماسەلەنىڭ بارلىعى سول ۋايىم-قاي­عىنىڭ جوقتىعىندا ەدى. تابيعاتىمنان تى­نىش جۇرە المايتىن اداممىن. بىرەۋ­لەر­گە پايدام تيگەنىن جاقسى كورىپ تۇر­ا­مىن. ال جۇمىس ورنىمدا زەرىگە باستادىم. ولار مەنىڭ بارلىق ۋاقىتىمدى ساتىپ الىپ, باسىبايلى مەنشىگى ەتتى. ىشتەگى ەنەر­گييانى جۇمساۋ كەرەك ەدى. سەبەبى وزىمدى جاي «پەشكا» سەزىنە باستادىم. ياعني, ۇل­كەن بىر مەحانيزمنىڭ كىشكەنە بولشەگى عا­نا ەدىم. سودان ويلانا كەلە 2013 جىلى تۇبە­گەيلى جۇمىستان شىقتىم. تۇسىنگەنىم – تاۋەكەل ەتە بىلۋ كەرەك ەكەن. وسى جۇمىس­تى العاش باستاعاندا كوپ نارسەنى ەسكەرمەۋ, اقشانى دۇرىس ەسەپتەمەۋ سالدارىنان قيىن­شىلىقتار تۋىنداعانىن جاسىرماي­مىن. بىراق نەعۇرلىم قاتتى قينالعان سايىن اللا تاعالا كۇتپەگەن جەردەن ري­زىق جىبەرەدى. سونىمەن بىرگە, تىعىرىققا تىرەل­گەندە بويىڭداعى باسقا قابىلەتتەردىڭ اشىل­عانىن بايقايسىڭ. سەبەبى وزگە اما­لىڭ جوق, وتباسىن اسىراۋىڭ كەرەك.
بالاعا سمارتفون ۇستاتپاۋ – ابسۋرد
– فريلانسەردىڭ وتباسى قانداي بولادى?
– تاۋلىگىنە 24 ساعات, اپتا­سىنا 7 كۇن, جىل بويى جۇمىس ىس­تەي­تىندىكتەن وڭاي ەمەس. تۇن­گى ساعات ۇشتە تۇرىپ سايت­تىڭ ولقى­لىقتارىن جوندەۋ كە­رەك بولىپ قالادى. ون­داي­عا وتباسىمىزدىڭ ەندىگى ەتى ۇيرەنگەن. ولار مەن­دە «دەمالىس نەمەسە دۇيسەنبى» دەگەن ۇعىم جوعىن بىلەدى. بىر جاق­سىسى – ۇنەمى وت­با­سىڭ­نىڭ جا­نىن­دا بولاسىڭ. دە­گەنمەن كەز كەلگەن ۋا­­قىت­­تا باسقا ەلگە نە باس­قا قا­لاعا كەتىپ قالۋىڭ مۇم­­­كىن بو­لىپ تۇرادى. مىسالى, اعايىننىڭ ۇيىندەگى تۋعان كۇنگە كەلىپ, تابال­دىرىق­تى اتتاي سالا شۇعىل جۇمىس شىعىپ قا­لا­دى. امال جوق, كە­رى قايتۋعا تۋرا كەلەدى.
– ينتەرنەتتە ستيۆ دجوبستىڭ وزى بالالارىنا 13 جاسقا دەيىن تەلەفون ۇستات­پا­عان دەگەن مالىمەت تارادى. ونىڭ قان­شالىقتى راس ەكەنى ماڭىزدى ەمەس. دەسە دە, سىزدىڭ پىكىرىڭىز قانداي?
– بۇل اقپاراتقا ۇلكەن كۇمانىم بار. راس بولعان كۇننىڭ وزىندە بۇل – ابسۋرد. اي­تالىق, بۇرىن بىزگە كوزىڭ اۋىرادى دەپ Sega ويناتپايتىن. تەحنولوگييا بار, كور­شىنىڭ بالاسىنا رۇقسات – ساعان بولمايدى. ياعني, بىزدىڭ كەزىمىزدە قولىمىز جەتپەگەن نارسەلەر, تىيىم سالىنعان دۇنيەلەر كوپ ەدى. ەندى بىز سول قاتەلىكتەردى قايتالاماۋى­مىز كەرەك. بۇگىنگى زامان – تەحنولوگييانىڭ دا­مىعان كەزەڭى. قازىرگى ۇرپاقتى سول سە­بەپتى Youtube Generation دەپ اتايمىن. جاع­دايىڭ جەتە مە – Iphone 7 الىپ بەر. ول قولىڭنان كەلمەسە, بالاڭا ماسەلەنى تۇ­سىندىرىپ, ارزانىراق سمارتفون ساتىپ الا­سىڭ. قاتاردان قالماۋدىڭ قانشا­لىق­تى دۇرىس ەكەنىن بىلمەيمىن. بىراق بۇگىنگى زا­ماننىڭ تالابى – وسى. ينتەرنەت تەحنو­لوگييانى, اعىلشىندى مەڭگەرگەن بالا بول­سىن دەسەڭىز – سمارتفون الىپ بەرۋىڭىز­گە تۋرا كەلەدى. ارينە, قاتال بولىپ, «كىر­پىش» تەلەفون ۇستاتىپ قويۋعا قاۋ­قا­رىڭىز جەتەدى. ۇيگە كومپيۋتەر الماي, ول بولسا دا ينتەرنەت قوسپاي, جابايى ەتىپ ۇستاي الا­سىز. بىراق ول جاعدايدا بالا شىن ما­نىندە, «جابايى» بوپ وسەدى. ونداي بول­ماسىن دەسەڭىز, باقىلاۋدا ۇستاي وتىرىپ, تەحنولوگييانىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايدا­لانۋ­دى ۇيرەتىڭىز.


 

جالپى العاندا, ومىردە تەگىن دەگەن تۇسىنىك جوق. تەگىن دەگەن – باسقا جەردە شىعىن شىعىپ جاتىر دەگەن سوز. مىسالى, ەكى ساعات تەگىن ۆەبينار وتكىزدىم دەگەنىم – كاسىپكەر رەتىندە ەكى ساعاتىمدى دالاعا جىبەرگەنىم. سەبەبى ول ۋاقىتتا نە ۇيىقتاپ الىپ, نە وتباسىما ارناۋىما, بىرەۋدىڭ جۇمىسىن ىستەپ بەرىپ اقشا تابۋىما بولار ەدى. ياعني, قاي جاعىنان الساق تا شىعىنعا باتتىم. تەگىن دەگەنى قاتىسۋشىلارعا عانا. ادامدار وسىنى ۇقسا, قۇرمەتتەسە ەكەن.

 


– جۇمىسىڭىزعا تالداما جاسايتى­نىڭىز انىق. وسى كۇنگە دەيىنگى جوبالاردىڭ ىشىندە كوڭىلىڭىزدەن شىققانى قايسىسى?
– ەڭ سۇيىكتى جوبام – IT-تىرلىك. بىر قا­تەلىگىم – ەرتە باستاپ قويعانىم شىعار. سە­بەبى, باستاعان كەزدە سمارتفون بولمادى, ين­تەرنەت وتە قىمبات ەدى. ياعني, حالىق ين­تەرنەتكە كەلمەي تۇرىپ باستاپ قويدىق. سونىڭ كەسىرىنەن ەنتۋزيازم, بارلىق كۇش-جىگەرىمىزدى ەرتە سارقىپ تاستادىق. بىراق كوڭىلىمنەن تولىق شىعاتىن جوبام وسى. ودان كەيىنگىسى قازاقشا ەلەكتروندى كىتاپ­تار جوباسى – epub.kz. بىراق نارىقتا ۇل­كەن ويىنشىلار پايدا بولىپ, سونىڭ كو­لەڭكەسىندە قالىپ قويدى. قازىرگى وزىم بەل­سەنە كىرىسىپ جۇرگەنىم – Timur Academy. ياعني, حالىققا تۇرلى تەگىن كۋرستار ۇسى­نامىز.

ومىردە «تەگىن» دەگەن ۇعىم بولمايدى
– شىنى كەرەك, بۇگىندە تەگىن كۋرستار وتە كوپ. سول جەردە بىلىم العاندار ۇشىن پايدالى بولىپ جاتقاندارى دا ساناۋلى. بالكىم, تەگىن بولعانى ۇشىن دە كەلۋشىلەرگە قۇنسىز بولاتىن شىعار. ەگەر اقشا تولەپ وقىسا, بارىن سالار ەدى. قالاي ويلايسىز?
– دۇرىس ايتاسىز, بۇل – ادامنىڭ بويىن­داعى پسيحولوگييالىق كەدەرگى ىس­پەتتەس. ياعني, تەگىن دەگەن سوز – ساپاسىز, نە سىلدىر سۋ سيياقتى كورىنەدى. بىراق بىز­دىڭ جاعدايدا كەلۋشىگە بارىن تۇسىندىرەمىز. «بىز­گە ەكى كۇن كەلىپ وقىپ, ۋاقىتىڭدى شى­عىندايسىڭ. سول ۋاقىت ارالىعىندا سا­عان مىنانى ۇيرەتەمىز» دەپ ناقتى كور­سەتەمىز. وسىلايشا, العىشارتتارمەن تا­نىس بولادى. كەيىن ويلانا كەلە, مۇنى دا­مىتقان جون بە, جوق پا دەگەن ساۋالعا جاۋاپ بەرەدى. باس تارتسا دا, جالعاس­تىرا­مىن دەسە دە بىز ۇشىن بۇل – جەڭىس. ياكي, بىزدىڭ كومەگىمىزبەن بىر ادام بولسا دا وزى ۇشىن بىر جولدى ايقىندايدى. بىز كوبىنە جاس­تارعا, جۇمىسسىز جۇرگەندەرگە, جاع­دايى تومەن ادامدارعا باعىتتالىپ جۇمىس ىستەيمىز. نەگىزى, تەگىن دەگەنگە وزىم وتە قارسى اداممىن. بىراق قاراپ وتىرسام, جو­بالارىمنىڭ كوپشىلىگى تەگىن ەكەن. سوي­تە تۇرا وزىم اقىلى كۋرستارعا بارا­مىن. سولارعا بارعان سايىن «مىناۋ سول مەن تەگىن ايتىپ جۇرگەن دۇنيە عوي» دەپ قالامىن. ۇكىمەت بولسىن, وزىمىز سيياقتى ازاماتتار بولسىن تەگىن ۇيرەتىپ جاتقان ساتتى پايدالانىپ قالسا ەكەن. كۇندەردىڭ كۇنىندە وزىمە باعا قوياتىن بولامىن. جالپى العاندا, ومىردە تەگىن دەگەن تۇسىنىك جوق. تەگىن دەگەن – باسقا جەردە شىعىن شى­عىپ جاتىر دەگەن سوز. مىسالى, ەكى ساعات تەگىن ۆەبينار وتكىزدىم دەگەنىم – كاسىپكەر رەتىندە ەكى ساعاتىمدى دالاعا جىبەرگەنىم. سەبەبى, ول ۋاقىتتا نە ۇيىقتاپ الىپ, نە وتباسىما ارناۋىما, بىرەۋدىڭ جۇمىسىن ىستەپ بەرىپ اقشا تابۋىما بولار ەدى. ياعني, قاي جاعىنان الساق تا شىعىنعا باتتىم. تەگىن دەگەنى قاتىسۋشىلارعا عانا. ادامدار وسىنى ۇقسا, قۇرمەتتەسە ەكەن.

 


بۇگىنگى زامان – تەحنولوگييانىڭ دامىعان كەزەڭى. قازىرگى ۇرپاقتى سول سەبەپتى Youtube Generation دەپ اتايمىن. جاعدايىڭ جەتە مە – Iphone 7 الىپ بەر. ول قولىڭنان كەلمەسە, بالاڭا ماسەلەنى تۇسىندىرىپ, ارزانىراق سمارتفون ساتىپ الاسىڭ. قاتاردان قالماۋدىڭ قانشالىقتى دۇرىس ەكەنىن بىلمەيمىن. بىراق بۇگىنگى زاماننىڭ تالابى – وسى.

 


– ۋاقىتتان بولەك, قاراجات تا كەتىپ جاتىر. وسى ماسەلەنى قالاي شەشىپ وتىرسىزدار?
– بىزدىڭ تۇپكى ماقسات – اقشا تابۋ ەمەس. بۇل جوبانى الەۋمەتتىك بيزنەس مودەل دەپ قاراستىرعان جون. الەۋمەتتىك ماسەلەنى شەشە وتىرىپ, پايدا تابۋ. سىز بالاباقشا تاپشىلىعىن شەشۋ ۇشىن بالاباقشا سالدىڭىز. كلاسسيكالىق بيزنەستە وزىندىك قۇنىنان بىرنەشە ەسە ارتىق اقشا الادى. ەكى بالامدى بىر ايعا 55 مىڭ تەڭگە تۇراتىن بالاباقشاعا 4 اي بەرگەنىم بار. قاراپ وتىرسام, 400 مىڭ تەڭگە كەتكەن ەكەن. ال نەگىزى كەتەتىن شىعىن ودان الدەقايدا از بولادى. ارى كەتسە, 20 مىڭ تەڭگە بولار. جاساندى تۇردە باعانى كوتەرۋ ارقىلى قوعامدا ادىلەت­سىزدىك ورنايدى. ەكى ورتادا حالىق جاپا شەگەدى. اندا بارسا دا, مىندا بارسا دا – قىمباتشىلىق. ەكونوميكالىق قۇرىلىم وسىدان بارىپ بۇزىلادى. ال الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەر وزىندىك قۇننىڭ  اينالاسىن­دا جۇمىس ىستەيدى. ەگەر كۋرستىڭ تازا با­عاسى 10 مىڭ تەڭگە بولسا, باسقالار تاعى 20 مىڭ تەڭگە پايداسىن قوسادى. ول سول اق­شاعا نان جەپ جۇرسە, ۇستىنە ماي جاق­قىسى كەلەتىندەردىڭ ىسى دەر ەدىم. سويتىپ, اقىرى كۋرس 30 مىڭ تەڭگە بولىپ شىعا كە­لەدى. ال بىزدەر, سول نان جەپ جۇرە بە­رەيىك, ەسەسىنە, حالىققا پايدا تيسە دەپ تۇرامىز. بار ايىرماشىلىق وسىندا. ال ەندى قاراجات ماسەلەسىن قالاي شەشىپ جاتىرسىز دەگەن ساۋالعا كەلەيىك. بىزدە ساباق بەرەتىندەرمەن وسى ىستى قولعا الاردا سويلەستىك. باستاپقىدا ەرىكتى تۇردە, تەگىن ساباق بەرۋگە كەلىستى. ارى ايتقانىمداي, جاعدايى تومەن وتباسىلارعا كومەكتەسكىمىز كەلەدى. جانۇيادا 3 بالاسى بار ادامدار ار بالانى 10 مىڭ تەڭگەلىك كۋرستارعا جىبەرە الماۋى مۇمكىن. كىم بىلەدى, بالكىم سولار­دىڭ ىشىندە بولاشاق ىبىراي, قانىشتار بار شىعار? سولارعا كومەكتەسۋدى ماقسات تۇتامىز.

تيمۋر بەكتۇردىڭ سومكەسىندە جۇرەتىن زاتتار


 

– سىزدىڭ ورتالىقتا قانداي كۋرستار بار?
– اعىلشىن تىلىن ۇيرەتەتىن, IELTS ەم­تي­حاندارىنا دايىندايتىن تىل كۋرس­تارى, بۋحگالتەرلىك ەسەپ نەگىزدەرى, باعدار­لا­مالاۋ, روبوتوتەحنيكا, ينتەرنەت-مار­كەتينگ, بيزنەس مودەلدەۋ جانە قارجىلىق ساۋاتتىلىق بويىنشا وقىتۋ كۋرستارى بار. وسى دۇيسەنبىدەن باستاپ 6-10 جاستاعى بالالارعا ارنالعان اعىلشىن تىلى كۋرسى اشىلدى.
– وسىنشا كۋرستاردى تەگىن وقىتقاندا ينسترۋكتورلارعا ايلىقتى قالاي تاۋىپ بەرىپ وتىرسىز?
– ازىرگە بىزگە Samruk – Kazyna Trust الەۋمەتتىك جوبالاردى قولداۋ قورى دە­مەۋشىلىك بىلدىرىپ وتىر. ياعني, 20 ورىندى ساتىپ الىپ, بىزگە ساباق وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەردى. ايتسە دە, اتالعان ۇيىم ماڭگىلىك قولداۋ كورسەتە بەرمەيدى. سال اياققا تۇر­عان سوڭ اقىلى تۇرىنە دە كوشەرمىز. بۇگىندە جاڭاوزەندە بىر ورتالىعىمىز بار. ال ال­داعى ۋاقىتتا, اقپان ايلارىندا ورتا­لىقتىڭ استانادا فيليالىن اشۋدى جوس­پارلاپ وتىرمىز.

بولىسۋ:

2 پىكىر جازىلعان

  1. Milly 1 ناۋرىز, 2017 at 12:24 جاۋاپ

    I’m really intrigued by that Dreamdark book. Sounds ingrnguiit. As for the book I’m looking forward to: Enchanters by David Bryan Russell (an older book, but so be it).I’ll have secondary entries in a moment. Thanks for the cool giveaway!

پىكىر جازۋ


*